تحلیل داستان «شیر و گاو» و بازجست کار دمنه بر پایۀ نظریۀ دریافت
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی، همدان، ایران
doi
10.22059/jlcr.2023.350905.1899چکیده
کتاب کلیله و دمنه سیاستنامهای در پوشش حکایتهای تمثیلی و اخلاقی است. نویسنده با استفاده از این پوشش و ترفند، مخاطب را از ادراکِ روشنِ موضوع اصلی کتاب؛ یعنی سیاست، بازمیدارد. داستان «شیر و گاو» از برجستهترین داستانهای این کتاب و صحنۀ جنگ قدرت میان شیر (حاکم) و شغالی به اسم دمنه است. روایت رسمی این داستان با تکیه بر اصالت نظر نویسندگان و جانبداری ضمنی از حاکم سعی دارد که دمنه را در جریان مرگ شنزبه گناهکار جلوه دهد و دلیل محاکمه و مرگ او را صرفاً توطئه برای قتل شنزبه بداند. با بهرهگیری از اصول مکتب «کنستانس» میتوان به نشانههایی در داستان دست یافت که دلیل اصلی طراحی این ماجرا، مخالفتهای دمنه با حاکمیّت بوده است. مکتب مذکور که ارتباط عمیقی با مطالعات ادبی دارد، بهوسیلۀ «آیزر و یائوس» بنیانگذاری شده است. این دو استاد با بیاساس دانستن معنی ثابت و ذاتی متون ادبی، معتقد بودند که میتوان با خوانش، معنا را کشف کرد و خواننده را به نقشآفرینی در تولید معنا کشاند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانهای سعی دارد با مبنا قرار دادنِ اصالت درک خواننده، به تحلیل داستان شیر و گاو و بازجست کار دمنه بپردازد و برداشت جدیدی از داستان ارائه کند که در صورت توفیق، میتواند الگویی برای تفسیر متون مشابه باشد.