تحلیل داستان «شیر و گاو» و بازجست کار دمنه بر پایۀ نظریۀ دریافت

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

2 زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بوعلی، همدان، ایران

doi
10.22059/jlcr.2023.350905.1899
چکیده

کتاب کلیله و دمنه سیاست­نامه­ای در پوشش حکایت­های تمثیلی و اخلاقی است. نویسنده با استفاده از این پوشش و ترفند، مخاطب را از ادراکِ روشنِ موضوع اصلی کتاب؛ یعنی سیاست، باز­می­دارد. داستان «شیر و گاو» از برجسته‌ترین داستان­های این کتاب و صحنۀ جنگ قدرت میان شیر (حاکم) و شغالی به اسم دمنه است. روایت رسمی این داستان با تکیه بر اصالت نظر نویسندگان و جانب­داری ضمنی از حاکم سعی دارد که دمنه را در جریان مرگ شنزبه گناه­کار جلوه­ دهد و دلیل محاکمه و مرگ او را صرفاً توطئه برای قتل شنزبه بداند. با بهره­گیری از اصول مکتب «کنستانس» می­توان به نشانه­‌هایی در داستان دست یافت که دلیل اصلی طراحی این ماجرا، مخالفت‌های دمنه با حاکمیّت بوده است. مکتب مذکور که ارتباط عمیقی با مطالعات ادبی دارد، به‌وسیلۀ «آیزر و یائوس» بنیان‌گذاری شده است. این دو استاد با بی­­اساس دانستن معنی ثابت و ذاتی متون ادبی، معتقد بودند که می‌توان با خوانش، معنا را کشف کرد و خواننده را به نقش­آفرینی در تولید معنا کشاند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و استفاده از منابع کتاب­خانه­ای سعی دارد با مبنا قرار دادنِ اصالت درک خواننده، به تحلیل داستان شیر ­و ­گاو و بازجست کار دمنه بپردازد و برداشت جدیدی از داستان ارائه کند که در صورت توفیق، می­تواند الگویی برای  تفسیر متون مشابه باشد.