فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هوش‌مصنوعی بدون شک ابزاری ارزشمند است و می‌تواند در تسهیل برخی مراحل پژوهشی موثر باشد؛ با‌این‌حال برخی داوران به جای خواندن دقیق مقاله، تحلیل نقادانه و ارائه بازخوردهای تخصصی، صرفا متن مقاله را به هوش‌مصنوعی یا مدل‌های زبانی می‌سپارند و گزارش داوری را بدون ارزیابی شخصی یا تبیین کافی ارسال می‌کنند؛ در‌واقع مسئولیت خود را به ماشینی واگذار می‌کنند که فاقد درک واقعی از علم، زمینه تخصصی پژوهش و ظرافت‌های روش‌شناختی است. این در‌حالی است که هوش‌مصنوعی نمی‌تواند جای داوری همتا را بگیرد. هوش‌مصنوعی، با‌وجود توانایی‌های چشمگیر در پردازش زبان، فاقد قضاوت تخصصی، درک مفهومی و پیچیدگی‌های روش‌شناختی است که با تجربه و دانش عمیق انسانی حاصل می‌شود. تکیه‌ کامل به خروجی‌های هوش‌مصنوعی می‌تواند به انتشار تحلیل‌های سطحی، سوگیرانه یا کمتر دقیق بینجامد و در بلندمدت، کیفیت خروجی‌های علمی، اعتماد علمی و توانمندی و مهارت داوران علمی تضعیف شود. توصیه این نامه، نه رد فناوری، بلکه تعریف نقش شفاف آن به‌عنوان «یاری‌دهنده» برای داوران و ابزاری برای تسهیل فرآیند، نه جایگزینی برای تفکر نقادانه داوران است. مجلات علمی با تدوین دستورالعمل‌های دقیق، نظارت فعال و ترویج اخلاق حرفه‌ای می‌توانند مانع از تبدیل این فرصت به تهدید شوند. آینده‌ پژوهشی مسئولانه و حرفه‌ای، در گرو تعادلی هوشمندانه بین بهره‌گیری از فناوری و حفظ اصالت کارشناسی انسانی است.