طراحی یک الگوی مفهومی بر اساس شاخص‌های اکتشافی هوشمندی و زیست‌محیطی و پیاده‌سازی آن برای ارزیابی بنادر و کشتیرانی کشور با رویکرد تحلیل تماتیک و استنتاج فازی FIS

نویسندگان

1 دکتری مدیریت، گروه مدیریت صنعتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت صنعتی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

doi
10.48308/jimp.15.2.98
چکیده

مقدمه و اهداف: صنایع کشتیرانی در بنادر به عنوان یکی از صنایع مادر و راهبردی همواره در طول تاریخ ﻧقش ﻣﻬﻤﯽ را در مدیریت یهینه کسب و کار ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ کشور دارا بوده و همچنین بر اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮر نیز ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار می‌باشد. اﻣﺮوزه ترانزیت ﮐﺎﻧﺘﯿﻨﺮی ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﮐﺎﻻ و از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ، ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻗﺘﺼﺎدى، اﻧﻘﻼﺑﻰ در روشﻫﺎى ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﮐﺎﻻ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﺎﯾﺪ . اﯾﻦ ﻣﺰاﯾﺎ ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺣﻤﻞهای کلان و پر حجم ﭼﺸﻤ‌‌‌ﮕﯿﺮﺗﺮ اﺳﺖ. از اﻣﺘﯿﺎزات دﯾﮕﺮ ترانزیت ﮐﺎﻧﺘﯿﻨﺮی، ﻣﻰﺗﻮان آن را ﺑﺎ ﻫﺮ ﯾﮏ از وﺳﺎﺋﻂ ﻧﻘﻠﯿﻪ اﻋﻢ از ﮐﺸﺘﯽ، ﮐﺎﻣﯿﻮن ﯾﺎ راه آﻫﻦ و ﺣﺘﻰ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎ ایجاد ﻧﻤﻮد. درﺣﻤﻞ ﺑﺎر ﺑﻪ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻨﺘﯽ، ﻣﺤﻤﻮﻟﻪ ﺑﻪ دﻓﻌﺎت دﺳﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻰ ﺷﻮد و در ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﺮاﺣﻞ، اﻣﮑﺎن ﺗﺄﺧﯿﺮ و ﺧﺴﺎرت اﺟﺘﻨﺎب‌ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ. در ﺣﺎﻟﻰ ﮐﻪ درﺣﻤﻞ ﮐﺎﻧﺘﯿﻨﺮی، اﯾﻦ ﻋﻮارض ﺑﺴﯿﺎر ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻧﺎﭼﯿﺰ اﺳﺖ. اﻣﺮوزه ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ درﯾﺎﯾﯽ ﮔﺮاﯾﺶ زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺣﻤﻞ ﮐﺎﻻ ﺑﺎ ﮐﺎﻧﺘﯿﻨﺮ ﻧﺸﺎن می‌دهد. بنابراین، وﺿﻌﯿﺖ آﯾﻨﺪه ﺑﻨﺎدر را ﻣﯽ‌ﺗﻮاند در اﻟﮕﻮﻫﺎی واﺑﺴﺘﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ‌ﺳﺎزی ﻣﺤﺼﻮﻻت، ﺗﺨﺼﺺﮔﺮاﯾﯽ، ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‌رﯾﺰی و ﭘﯿﺶ‌ﺑﯿﻨﯽ ﺷﺪه، دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻓﻨﺎوری‌های نوین، دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ، اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺘﺨﺼﺺ، ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺟﻬﺎﻧﯽﺳﺎزی ﺑﺮ ﺑﻨﺎدر و ﺗﻐﯿﯿﺮﻫﺎی ﻓﻨﺎوری ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐرد. به همین دلیل، ﺑﻨﺎدر ﻣﺠﺒﻮرﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑﻪ ﻧﯿﺎز و ﺗﻘﺎﺿﺎ‌ﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻬﺖ از دﺳﺖ ﻧﺪادن ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن، ﺧﺪﻣﺎت ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻄﻠﻮب و ﺑﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ اراﯾﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﺮای رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺧﻮد، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ پیش‌بینی وﺿﻌﯿﺖ ﺳﺎﯾﺰ ﮐﺸﺘﯽ‌ﻫﺎ، ﺳﻄﺢ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی و دﯾﮕﺮ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ.بر اساس شواهد تجربی، هوشمند شدن روی فرآیندهای کلی زنجیره تأمین موثر است و تحول هوشمند، تحول فرآیند کسب وکار، فرهنگ و جنبه‌های سازمانی در زنجیرۀ تأمین مستلزم تغییرات اساسی در همه فرآیندها و هوشمند شدن آن‌ها است که کشتیرانی و بنادر قسمتی از آن است. در ﺣﻮزه ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ درﯾﺎﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻋﻤﺪه‌ای در ﻓﻨﺎوری ﮐﺸﺘﯿﺮاﻧﯽ رخ داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز‌ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻨﺪر را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻗﺮار داده‌اﻧﺪ و روﻧﺪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات در آﯾﻨﺪه ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﻨﺎوری و ﺗﺴﻬﯿﻼت ﺑﻨﺪر اﺛﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. در ﺗﻤﺎم ﺑﻨﺎدر ﯾﮏ ﻓﺸﺎر داﺋﻤﯽ ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ ﻇﺮﻓﯿﺖ آﻧﻬﺎ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ در اﻏﻠﺐ ﻣﻮارد، اﯾﻦ ﺑﻬﺒﻮد ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺑﻬﺮه‌وری ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽ‌ﺑﺎﺷﺪ. از این رو، پیرو موارد مطرح شده در بالا، برای ارتقا صنعت بنادر و کشتیرانی، شاخص‌های اصلی ارزیابی بنادر سبز و هوشمند طزاحی و ارزیابی می شود.روش: در این مقاله ابتدا شاخص‌های اصلی ارزیابی بنادر سبز و هوشمند از طریق مطالعه کتابخانه‌ای شناسایی و سپس با استفاده از رویکرد سیستم تحلیل تماتیک مصاحبه انجام می‌گیرد و بعد از آن، الگوی مفهومی پژوهش ترسیم می‌شود. سپس تک تک شاخص‌ها در الگوی ترسیمی و مفهومی پژوهش با استفاده از استنتاج فازی در نرم‌افزار متلب مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.یافته‌ها:  در نهایت، همه شاخص‌های برگرفته شده در قالب یک شابلون در نرم‌افزار متلب تعبیه و ارزیابی می‌شود که بواسطه آن می‌توان شاخص‌های هوشمندی و زیست‌‌محیطی را در بنادر کشور به منظور ارزیابی برای اولین بار استفاده نمود.نتیجه گیری: در همین راستا بندر انزلی که یکی از بنادر مهم کشور است به عنوان یک نمونه واقعی بررسی شد.