دیالکتیک ژرف‌شاخت و روساخت در بازنمایی معنایی ساخت‌های نحوی براساس زبان‌شناسی صورت‌گرا؛ مورد مطالعه: گشتار کاهش فعل در نائب مفعول مطلق در ترجمه آیتی از قرآن

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/rctall.2025.85791.1791
چکیده

صورت‌گرایی به عنوان یک مکتب زبان‌شناسی، دارای ویژگی‌های بنیادینی است که توسط آنها از دیگر مکاتب زبان‌شناسی جدا می‌شود. از جمله مهمترین این ویژگی‌ها خردگرایی وذهن‌گرایی است که باعث شد چامسکی در برابر تجربه‌گرایی بر اهمیت ژرف ساخت در فرآیند فهم تأکید کند. از این رو مقوله ژرف‌ساخت به عنوان یکی از کلید واژه‌های این نظریه قرار گرفت که بر جنبه ذهنی دانش زبانی یعنی ساختاری که در ظاهر دیده نمی‌شود، تأکید کرد. بر این اساس مقاله پیش‌رو با تکیه بر این ویژگی بنیادی در زبان‌شناسی صورت‌گرا به دنبال بررسی بازنمایی ژرف‌ساخت طبق الگوی گشتار کاهشی زبان‌شناسی صورت‌گرا در مبحث نائب مفعول مطلق بخش تفاوت بابِ به کار گرفته شده در مصدر و عامل آن در ترجمه آیتی از متن قرآن است تا مشخص کند: چه میزان مقوله ژرف‌ساخت در بازنمایی تعبیر معنایی متن تأثیرگذار است؟ پژوهش حاضر به منظور پاسخ دهی به این پرسش با روش تحلیل محتوای کیفی به بررسی نمونه‌هایی از ترجمه آیتی پرداخت و به این نتیجه رسید که مترجم در ترجمه ساخت مذکور به گزاره‌های معنایی ژرف‌ساخت توجه نداشته است و پژوهشگر برای برون‌رفت از این مشکل تکنیک بسط نحوی را در فرآیند ترجمه اعمال نمود تا بتواند برابر نهاد مناسبی را براساس گزاره‌‌های معنایی ژرف‌ساخت در زبان مقصد ارائه دهد.