فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای فصل دوم (حواس) از کتاب زیست‌شناسی پایه یازدهم بر اساس مدل خلاقیت گیلفورد انجام شد. این مدل شامل چهار مؤلفه اصلی حافظه شناختی، تفکر همگرا، تفکر واگرا و تفکر ارزشیاب است که ابعاد مختلف تفکر و خلاقیت دانش‌آموزان را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. مطالعه حاضر از نوع توصیفی-کاربردی و با رویکرد تحلیل محتوای کمی طراحی شد. جامعه پژوهش شامل کل محتوای فصل «حواس» کتاب زیست‌شناسی پایه یازدهم دوره دوم متوسطه (چاپ 1404-1403) بود و ابزار گردآوری داده‌ها، فرم محقق‌ساخته بر اساس مؤلفه‌های خلاقیت گیلفورد بود که روایی آن توسط پنج نفر از کارشناسان تعلیم و تربیت و اساتید زیست‌شناسی تأیید شد. برای بررسی پایایی، دو کدگذار مستقل ۲۰٪ از داده‌ها را به‌طور جداگانه کدگذاری کردند و میزان توافق آن‌ها با استفاده از روش توافق بین کدگذاران ارزیابی شد. برای تحلیل داده‌ها، محتوای فصل به سه بخش متن، تصاویر و فعالیت‌ها تقسیم شد و هر واحد محتوا به‌صورت جمله به جمله با مؤلفه‌های خلاقیت کدگذاری گردید. نتایج نشان داد از مجموع 220 واحد کدگذاری شده، 106 واحد (48%) مربوط به حافظه شناختی، 68 واحد (31%) به تفکر همگرا، 25 واحد (11.5%) به تفکر واگرا و 21 واحد (9.5%) به تفکر ارزشیاب اختصاص یافته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که کتاب مورد بررسی تأکید بیشتری بر حافظه شناختی دارد و سایر ابعاد خلاقیت، به‌ویژه تفکر واگرا و ارزشیاب، کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. این نتایج می‌توانند به طراحان محتوای آموزشی، معلمان و برنامه‌ریزان درسی در جهت تقویت فعالیت‌های خلاقانه و توسعه تفکر واگرا و ارزشیاب در کتاب‌های درسی کمک کنند.