بازخوانی اصل برنولی از منظر دینامیک شارهها و کجفهمیهای رایج
نویسندگان
1 خیابان شهید شعبانلو دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی دانشکده علوم پایه گروه فیزیک
2 گروه فیزیک، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران
3 دبیر علوم و فیزیک شهرستان محلات، استان مرکزی
doi
10.48310/basic.2026.21602.1571چکیده
هدف: هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل کجفهمیهای دانشآموزان پایه دهم درباره اصل برنولی و بررسی میزان تأثیر آموزش مفهومی همراه با آزمایش در مقایسه با روش تدریس سنتی است. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پایه دهم رشتههای تجربی و ریاضی شهرستان محلات و نمونه مورد بررسی شامل ۱۰۳ دانشآموز است.روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد شبهآزمایشی و براساس طرح چهارگروهی سولومون انجام شد. نمونهها با روش خوشهای انتخاب و سپس بهصورت تصادفی در گروههای آزمایش و کنترل جایدهی شدند. در گروههای آزمایش، تدریس بهصورت مفهومی و همراه با انجام آزمایشهای مرتبط با اصل برنولی صورت گرفت؛ در حالیکه در گروههای کنترل، آموزش به روش سنتی و سخنرانی انجام شد. ابزار گردآوری دادهها آزمون پیشرفت تحصیلی معلمساخته بود که روایی محتوایی آن توسط متخصصان تأیید شد. دادهها با استفاده از آزمونهای کلموگروف–اسمیرنوف، تحلیل واریانس دوراهه، و آزمون تعقیبی شفه در نرمافزار SPSS تحلیل شدند.یافتهها: نتایج نشان داد توزیع دادهها نرمال است و تفاوت معناداری در نمرات پسآزمون چهار گروه وجود دارد. عملکرد گروههای آموزش مفهومی همراه با آزمایش، بهطور معنادار بهتر از گروههای آموزش سنتی بود. همچنین تحلیل آیتمها آشکار ساخت که بخش قابل توجهی از کجفهمیها ناشی از عدم درک صحیح تفاوت فشار استاتیکی و دینامیکی و برداشت نادرست از معادله برنولی است.نتیجهگیری: بر اساس یافتهها، آموزش مفهومی مبتنی بر آزمایش تأثیر چشمگیری در کاهش کجفهمیها و بهبود یادگیری دارد. این نتایج ضرورت بازنگری و سادهسازی نحوه ارائه اصل برنولی در کتاب فیزیک پایه دهم و توانمندسازی دبیران در استفاده از رویکردهای آموزشی فعال و آزمایشمحور را نشان میدهد.
