انتخاب تأمینکنندگان پایدار صنعت داروسازی با استفاده از رویکرد ترکیبی تصمیمگیری چندمعیاره و تحلیل پوششی دادهها در محیط فازی (مطالعه موردی: شرکت سبحان دارو)
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.
doi
10.48308/jimp.15.1.225چکیده
مقدمه و اهداف: با توجه به رقابتپذیری بازار تولید، شرکتها نگاه ویژهای به مدیریت زنجیره تأمین برای بهبود رقابتپذیری خود دارند. امروزه صنایع به دلیل افزایش آگاهی مصرفکنندگان و تقاضاهای زیستمحیطی از بازارهای جهانی بسیار متنوع، بیشتر بر پایداری زنجیره تأمین تمرکز میکنند. نقطه شروع دستیابی به پایداری در زنجیره تأمین انتخاب تأمینکنندگان بر اساس اصول پایداری است. در نتیجه انتخاب تأمینکننده پایدار که بخش کلیدی زنجیرههای تأمین را تشکیل میدهد، جهت دستیابی به توسعه پایدار و کسب مزیت رقابتی به یک تصمیم استراتژیک حیاتی برای شرکتها تبدیل شده است. هدف از این تحقیق، شناسایی مهمترین شاخصهای پایداری و ارزیابی و انتخاب تأمینکنندگان در زنجیره تأمین صنعت داروسازی بر اساس عملکرد پایداری آنها میباشد.روشها: این پژوهش بر مبنای هدف، کاربردی است و از نظر روش انجام دادن در گروه پژوهشهای توصیفی-تحلیلی قرار میگیرد. در این مطالعه یک رویکرد ترکیبی جدید تصمیمگیری چندمعیاره فازی و تحلیل پوششی دادههای فازی جهت انتخاب تأمینکنندگان مورد استفاده قرار گرفته است. کاربرد رویکرد پیشنهادی درشرکت سبحان دارو بهعنوان مطالعه موردی انجام شده است. در ابتدا فهرستی از معیارها بر اساس مرور ادبیات پژوهش شناسایی و با استفاده از روش دلفی فازی غربالگری و نهایی شدند. سپس با استفاده از روش دیمتل فازی، تأثیرات متقابل و وابستگیهای بین عوامل مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله بعد برای تعیین میزان اهمیت ابعاد و معیارها از روش فرآیند تحلیل شبکهای فازی استفاده گردید. در نهایت با استفاده از روش تحلیل پوششی دادههای فازی میزان کارایی تأمینکنندگان تعیین گردید و تأمینکنندگان برتر شناسایی شدند.یافتهها: با توجه به یافتههای پژوهش، 33 شاخص شناسایی شده اولیه با استفاده از روش دلفی فازی غربالگری و در نهایت 15 شاخص در 4 بعد اقتصادی، زیستمحیطی، اجتماعی و خدمات توسط خبرگان تأیید شدند. نتایج روش دیمتل فازی نشان داد که شاخص تعهد به توسعه سیستم مدیریت زیستمحیطی و انرژی، بهعنوان اثرگذارترین و شاخص ابتکارات کنترل آلودگی و مدیریت ضایعات مؤثر، بهعنوان اثرپذیرترین شاخص میباشد. همچنین ابعاد اقتصادی و زیستمحیطی بیشترین اثرگذاری را در سیستم دارند و ابعاد اجتماعی و خدمات از بیشترین اثرپذیری در سیستم برخوردار هستند. بر اساس نتایج روش فرآیند تحلیل شبکهای فازی، معیارهای کیفیت مواد اولیه و بستهبندی، تعهد به توسعه سیستم مدیریت زیستمحیطی و انرژی و سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه سبز بهعنوان مهمترین معیارها در ارزیابی تأمینکنندگان شناسایی شدند. در میان ابعاد نیز ابعاد اقتصادی و زیستمحیطی بیشترین اهمیت را به خود اختصاص دادند. بر اساس رتبهبندی نهایی مدل تحلیل پوششی دادههای فازی، 15 تأمینکننده شرکت سبحان دارو بر اساس میزان کارایی رتبهبندی گردیدند که تأمینکنندگان ۱، ۶ و 2 به ترتیب در رتبههای اول تا سوم قرار گرفتند.نتیجهگیری: نتایج بیانگر آن است که مدیران و کارشناسان شرکتهای داروسازی از جمله مدیران بخش تدارکات و خرید، باید هنگام ارزیابی و انتخاب تأمینکنندگان پایدار، به شاخصهای اقتصادی و زیستمحیطی توجه ویژهای داشته باشند. همچنین مدیران شرکت سبحان دارو میتوانند جهت همکاری با تأمینکنندگان 1، 6 و 2 که عملکرد خوبی داشتهاند، قراردادهای بلندمدت تنظیم کنند. این یافتهها نه تنها به شرکتهای داروسازی در انتخاب بهترین تأمینکنندگان کمک میکند، بلکه به سایر صنایع نیز این امکان را میدهد که با استفاده از این مدل ترکیبی، فرآیند انتخاب تأمینکنندگان خود را بهبود بخشند.
