فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عطار نیشابوری، شاعر برجسته و عارف نامدار سدۀ ششم و هفتم هجری، مضامین متعالی عرفانی را با بهره‌گیری از نماد و رمز در آثار خویش بازتاب داده است. از مهم‌ترین این آثار، منظومۀ فاخر منطق‌الطیر است که با شبکه‌ای پیچیده از تلمیحات دینی و عرفانی در پیوند است. از آنجا که تلمیح نقشی محوری در انتقال مفاهیم عرفانی دارد، عطار آن را در قالب رمز و نماد به کار می‌گیرد تا پیام‌های تربیتی و حکمی او در جان مخاطب نفوذ کند. این شاهکار ادبی به زبان‌های متعددی از جمله عربی ترجمه شده است. تاکنون سه ترجمۀ عربی از این منظومه به قلم احمد ناجی القیسی، بدیع محمد جمعه و علی عباس زلیخه منتشر شده که بازگردانی صحیح تلمیحات و رموز آن، مهم‌ترین چالش مترجمان به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس مدل لپیهالم به بررسی کیفیت بازگردانی تلمیحات نمادین در این سه ترجمه پرداخته است. برای دستیابی به نتایج، ۶۵ بیت آغازین با عنوان «سخنی با مرغان» به دلیل فراوانی تلمیحات به‌عنوان پیکرۀ پژوهش انتخاب شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تنها ناجی القیسی به لایه‌های نهفته در تلمیحات نمادین توجه داشته و کوشیده است معادل‌های مناسبی برای آن‌ها ارائه دهد. در مقابل، بدیع جمعه صرفا به برخی تلمیحات داستانی یا قرآنی در پانویس اشاره کرده و زلیخه بدون هرگونه توضیح، به بازگردانی تحت‌اللفظی بسنده کرده است. بر این اساس، می‌توان گفت، بر پایه مدل لپیهالم، ترجمه ناجی القیسی در مقایسه با دو ترجمه دیگر از کارآمدی و دقت بیشتری در انتقال ابعاد نمادین تلمیحات برخوردار است.