نقش سنجی اسامی خاص در سیاحت نامۀ ابراهیم بیگ و بازنمود آن در ترجمۀ عربی بر اساس الگوی گیبکا و تکنیک های فرناندز
نویسندگان
1 دانشجو دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 استادیار،گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران
3 استادیار مطالعات ترجمه، گروه انگلیسی، دانشگاه کاشان ، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
doi
10.22054/rctall.2025.86924.1800چکیده
اسامی خاص در متون ادبی، بهویژه در متون سفرنامهای، تنها ابزارهای ارجاعی به افراد، مکانها یا نهادها نیستند، بلکه میتوانند کارکردهایی فراتر از شناسایی داشته باشند و لایههایی از معنا، هویت، ایدئولوژی و حافظۀ فرهنگی را منتقل کنند. پژوهش حاضر با تمرکز بر رمان «سیاحتنامۀ ابراهیم بیگ» و بر اساس نظریۀ دو عمل گیبکا (2018)، به بررسی نقشهای ثانویهای پرداختهاست که اسامی خاص در متن اصلی ایفا میکنند. این نقشها شامل نقش اجتماعی، بومیسازی، معنایی، طنز، تعلیمی، کنشی، تلمیحی، آشکارسازی، بیانگری، آرزومندی، شاعرانه، مخفیگری و یادبودی هستند. در ادامه، ترجمۀ عربی این اثر با استفاده از چارچوب راهبردهای فرناندز (2006) تحلیل شدهاست تا میزان موفقیت هر یک از راهبردها در انتقال این نقشها ارزیابی شود. یافتهها نشان داد که راهبرد «نسخهبرداری» بیش از سایر راهبردها در انتقال برخی نقشها، مانند نقش اجتماعی و بومیسازی، موفق عمل کردهاست، اما در بازنمایی سایر نقشهای اسامی اشخاص و نقشهای چندوجهیِ اسامی مکانها، ناکارآمد ظاهر شدهاست. تحلیل نهایی بر اساس نظریۀ «فضای سوم» سوجا (1996) نشان داد که بسیاری از مکانهای فرهنگی که کارکردی فراتر از موقعیت جغرافیایی دارند، در ترجمه دچار تقلیل معنایی شده و به فضاهایی صرفاً جغرافیایی تبدیل شدهاند. این پژوهش بر لزوم رویکردی نقشمحور و بافتمحور در ترجمۀ اسامی خاص تأکید دارد.
