بازتاب ایدئولوژی در ترجمه ادبی: تحلیل ترجمه امیرحسین الهیاری از رمان "القندس" با کاربست رویکرد حاتم و میسون
نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
doi
10.22054/rctall.2025.86156.1794چکیده
در ترجمه ادبی، بهویژه رمان، انتقال صرفِ واژگان نمیتواند منعکسکنندهی تمام ظرفیتهای معنایی متن مبدأ باشد؛ چراکه معنا در این متون در پیوندی تنگاتنگ با گفتمان، فرهنگ و ایدئولوژی شکل میگیرد. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد تحلیلی حاتم و میسون به بررسی بازتاب ایدئولوژی در ترجمه امیرحسین الهیاری از رمان "القندس" نوشته محمدحسن علوان میپردازد. در این چارچوب، مؤلفههایی چون تفصیل، تقلیل، عینیسازی، تبدیل ساختار معلوم به مجهول و بالعکس، اسمیشدگی، تکرار و تغییر در عاملیت مورد تحلیل قرار گرفتهاند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و دادهها با روش بسامدگیری و استقراء تام، از طریق نمونهگیری هدفمند از کل رمان و ترجمه فارسی آن گردآوری و تحلیل شدهاند. در مجموع، 1255 نمونه از مؤلفههای گفتمانی شناسایی گردید. نتایج نشان میدهند که الهیاری با بهرهگیری از رویکردهایی نظیر عینیسازی و اسمیشدگی، گفتمان متن مبدأ را با حفظ هویت نحوی و معنایی به زبان مقصد منتقل کرده است. این یافتهها نشانگر آن است که ترجمه در چنین متونی نه یک بازتاب منفعل، بلکه کنشی فعال و ایدئولوژیک است.
