فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در علوم بلاغی، برخی از اصطلاحاتی که بر فنون بلاغی یا تصاویر خیال اطلاق گردیده، به ­دلایل متعدد دقیق نیست و امروزه نیاز مبرم است که در تعریف و تحقیقشان بازخوانی و بازبینی صورت گیرد. یکی از این شگردها آن است که چند تصویر به ­صورت متراکم در ساختار مصراع یا بیت ذکر می­‌شوند و محققان علوم بلاغی، این شگرد هنری را به‌اصطلاح «ابداع»، «تعدد تصاویر»، «تصویرهای مضاعف»، «تضاعف تصاویر» و ... وضع و تعریف کرده­‌اند که این تعاریف و اصطلاحات، نیاز به تأمل بیشتر دارد و با بازخوانی آنها می‌­توانیم دریچه­‌های تازه‌­ای به عالم خیال و تصویرگری­‌های شاعرانه بگشاییم. ما در این پژوهش، به شیوۀ توصیف، تحلیل و خوانش متن غزلیات حافظ، سعی کرده­ایم سیر این گونۀ هنری را در آثار بلاغی، معانی، تعاریف و دلالت آن را نشان دهیم و نیز پیوند اصطلاحات قراردادی برای آن را در کتب بلاغی متأخر بررسی کنیم و با نگاهی نو، تعریفی دیگر و نیز اصطلاحی برای آن ارائه کنیم که مقصود شاعر از این هنرنمایی، دقیق‌­تر و روشن‌­تر شود. نتیجه­‌ای مهم که از این پژوهش به دست می‌­آید، این است که این تصرف شاعرانه، آن­‌گونه که در پژوهش­‌های بسیار اندک امروزی مطرح شده است، یکی از بهترین شگردهای هنری عمدتاً ناخودآگاه شاعرانه است و نیز از مباحث و موضوعات علم بیان است و نشان از گسترۀ دامنۀ خیال شاعر دارد.