شبیهسازی عاملبنیان روابط بازیگران زنجیره تأمین مواد غذایی آماده و نیمهآماده برای صادرات در دوران همهگیری کرونا (مورد مطالعه: شرکت آماده لذیذ)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استادیار، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.48308/jimp.14.4.9چکیده
چکیده گسترده مقدمه و اهداف: عدم اطمینان در تأمین مواد غذایی در کشور، توجه به زنجیره تأمین مواد غذایی نیمهآماده را افزایش داده است. زنجیره تأمین مواد غذایی همانند بسیاری از بخشهای اقتصادی کشور، از همهگیری کرونا مصون نمانده است. تأمین مواد غذایی، با توجه به رفتاری که دولت و مشتریان در این شرایط بروز میدهند، میتواند بر عدماطمینان زنجیره تأمین بیفزاید و لزوم شبیهسازی رفتار بازیگران زنجیره تأمین در این شرایط را بیشتر کند. از این رو، هدف این پژوهش، شبیهسازی عاملبنیان برای تبیین روابط بازیگران زنجیره تأمین غذای آماده و نیمهآماده برای واردات مواد اولیه و صادرات محصولات نهایی در دوران همهگیری کرونا است. روشها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی بوده و از نظر نحوه گردآوری دادهها، با توجه به استفاده از روش شبیهسازی عاملبنیان از نوع تحلیلی-توصیفی میباشد. مورد مطالعه این پژوهش برای شبیهسازی شرایط همهگیری کرونا در زنجیره تأمین، یکی از شرکتهای موادغذایی آماده و نیمهآماده در استان تهران (با ظرفیت تولید 216 هزار تن در ماه) در نظر گرفته شده است. جهت شناسایی عوامل، متغیرها و پارامترهای مدل عاملبنیان، از روش تحلیل مضمون با بررسی پیشنه پژوهش و انجام مصاحبه با 20 نفر از خبرگان فعال در صنعت مواد غذایی آماده و نیمهآماده و خبرگان زنجیره تأمین شرکت آماده لذیذ استفاده شده است. یافتهها: بر اساس یافتههای بهدست آمده، سه عاملِ «دولت» (شامل: گمرک، سازمان ملی استاندارد، سازمان حمایت از مصرفکنندگان، بانک صنعت و معدن، اتاق بازرگانی- صنایع-معادن و کشاورزی ایران و سازمان غذا و دارو)، «شرکتهای زنجیره تأمین» (شامل: تأمین داخلی، تأمینکننده خارجی، تولیدکننده، و پخشکننده) و «مشتری نهایی» (شامل مشتریان داخلی و مشتریان خارجی) مهمترین عوامل زنجیره تأمین مواد غذایی هستند که در بحث صادارات نقشآفرینی میکنند. بر اساس مصاحبهها، مهمترین عدماطمینان شناسایی شده، مداخله و عدم مداخله دولت در امر صادرات و واردات هستند. بر این اساس، دو سناریوی «دخالت دولت در صادارات و واردات» و «عدمدخالت حمایتی دولت» در شرایط همهگیری، مطرح و توسعه داده شد و روابط و ویژگی آنها و در نهایت، رفتار و تصمیمهای بازیگران زنجیره تأمین (عوامل) با روش عاملبنیان شبیهسازی شد. به عنوان یکی از گامهای شبیهسازی از روش دیمتل فازی به منزله روشی مکمل برای شناسایی مهمترین روابط اصلی بین بازیگران زنجیره تأمین مواد غذایی آماده و نیمهآماده استفاده شد. پارامترهای شبیهسازی در این پژوهش شامل: تعرفههای واردات مواد اولیه (برحسب درصد)، تعرفههای صادرات محصولات (درصد)، حجم کل تقاضای داخلی ماهانه (هزار تن)، حجم کل تقاضای خارجی ماهانه (هزار تن)، حجم کل تقاضا ماهانه (هزارتن) و حداکثر ظرفیت تولید (هزار تن) در نظر گرفته شد. همچنین متغیرهای مورد استفاده در شبیهسازی این پژوهش شامل: درصد تغییرات قیمت تمام شده نسبت به قیمت پایه، درصد تکمیل سفارشات مشتریان داخلی، درصد تکمیل سفارشات مشتریان خارجی، کل سفارشات تکمیل شده (حجم فروش کل)، میزان سود دریافتی از بازار داخلی، میزان سود دریافتی از بازار خارجی و درصد سود کل به دست آمد. در این بخش، شبیهسازی بر اساس دوسناریوی عدم مداخله حمایتی و مداخله حمایتی دولت در واردات مواد اولیه و صادارت محصولات نهایی، با تأکید بر دو متغیر اصلی «سودآوری» و «درصد تحقق سفارشات» که برآیند همه متغیرهای مدل هستند، شبیهسازی شدند. نتیجهگیری: بر اساس نتایج پژوهش، در سناریوی مداخله حمایتی دولت، درصد سودآوری 6% و تحقق سفارشات کل 14% افزایش برآورد شد. با توجه به دوشاخص تعریف شده برای مقایسه سناریوها، سناریو دوم شرایط مطلوبتری را برای حمایت از تولید داخلی، افزایش سطح اشتغال و امنیت مواد غذایی در بازار داخلی و خارجی ایجاد مینماید.
