کاربست نظریۀ‌ هنجارهای گیدئون توری و نیومارک در نقد برگردان عربی گزیده‌ای از اشعار گلچین گیلانی توسط محمد نورالدین عبدالمنعم (بررسی موردی شعر خانۀ ویران)

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران

doi
10.22054/rctall.2025.82043.1754
چکیده

ترجمۀ شعر به عنوان یکی از پیچیده‌ترین عرصه‌های ترجمۀ ادبی، انتقال لایه‌های معنایی و زیبایی‌های زبان مبدأ به زبان مقصد را همواره با خطر از دست دادن اصالت و عمق مفاهیم مواجه می­کند؛ از این ­رو، نظریه­های مختلفی در این زمینه به وجود آمده ­است. از مهم‌ترین نظریه‌های ترجمۀ شعر، نظریۀ هنجارهای گیدئون توری است که به فرآیند ترجمه یا خود عمل ترجمه پرداخته می‌شود. در زبان فارسی نیز اشعار بسیاری به زبان­های مختلف ترجمه شده است که از جملۀ آن‌ها اشعار گلچین گیلانی به زبان عربی توسط محمد نورالدین عبدالمنعم است. از آنجایی که اشعار گلچین گیلانی دربرگیرندۀ درون‌مایه‌های احساسی و فرهنگی خاص است؛ بنابراین، در ترجمه نیازمند دقت و توجه ویژه‌ای است. ترجمۀ شعر «خانۀ ویران» اثر گلچین گیلانی، موضوع این پژوهش است که با هدف بررسی و ارزیابی دقیق ترجمۀ عربی مقوله­های فرهنگی، مفاهیم استعاری و ساختار موسیقایی در شعر فارسی از نظر وفاداری به معانی اصلی، دقت در ترجمۀ تعبیرات فرهنگی و انسجام و لحن اجرایی و شناسایی نقاط قوت و ضعف در ترجمه و ارائه پیشنهادات برای بهبود کیفیت ترجمه‌های ادبی مشابه، صورت می­پذیرد. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که ترجمۀ عربی محمد نورالدین عبدالمنعم به طور کلی توانسته است معانی و احساسات اصلی شعر فارسی را منتقل کند، اما در برخی موارد نیاز به دقت بیشتری در تفسیر فرهنگی و انتخاب عبارات مناسب وجود دارد. استفاده از عبارات و توصیف‌های دقیق‌تر می‌تواند به بهبود وضوح و انتقال بهتر معانی اصلی کمک کند.