هنجاریت و فراهنجار در مسأله شر

نویسندگان
doi
10.22034/re.2026.578244.2162
چکیده

وجود شرور در جهان و وجه جمع آن با وجود خدای ادیان همواره از دغدغه‌های بشر بوده است. با این حال، در کنار تحلیل شرور و برهان شر در ادبیات فلسفی ـ الاهیاتی، جنبه هنجاریت شر و درنتیجه آن، تعهداتی که از این ناحیه برعهده مدافع برهان خواهد بود، کمتر مورد توجه بوده است. رویکرد غالب آن است که شر امری هنجاری است؛ با این حال، عدم توجه یا عدم التزام به تعهدات فراهنجار، ناسازگاری‌هایی را برای مدافعان برهان شر پدید خواهد آورد. این تعهدات در ابعاد معناشناسانه، معرفت‌شناسانه، هستی‌شناسانه و الاهیاتی نمایان خواهد شد و لازم است بین مبنای مختار در این حوزه‌ها با تلقی از شرور و تقریر مقدمات برهان شر، همخوانی و همبستگی وجود داشته باشد. در حوزه معناشناسی ارزش، سخن از شناختاری یا ناشناختاری بودن، در هستی‌شناسی آن سخن از واقعیت مستقل داشتن یا نداشتن و سنخ وجودی ارزش و در معرفت‌شناسی ارزش نیز بحث بر امکان، وقوع و نحوه معرفت ما به امور هنجاری است. از میان این رویکردها، اعتقاد به شناختاری بودن، عینیت و تحقق معرفت به ارزش، همبستگی کامل با تقریر برهان شر دارد. رویکردهای متقابل اما با چالش‌های جدی مواجه خواهند بود که حل و فصل آنها به عهده مدافع برهان خواهد بود.