تحلیل روایی ترجمۀ سخنرانی شهید ابراهیم رئیسی در اجلاس ریاض برمبنای نظریۀ مونا بیکر

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22054/rctall.2025.81173.1748
چکیده

ترجمه به ‌‌عنوان یک ابزار رسانه‌ای عامل ارتباط بین ملت‌ها و یک پدیدۀ بینافرهنگی توسط دولت‌ها و سازمان‌ها برای تعیین خط‌مشی و روایت‌سازی‌ از واقعیت‌های جهان مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. بدیهی است در این مأموریت، مترجمان عاملی اثرگذار هستند که تنها واژگان و عبارات را ترجمه نمی‌کنند، بلکه براساس باورهای خود و سیاست‌های تعیین شده به ساخت روایت‌ها در زندگی روزمره مردم کمک می‌کنند. نظریۀ جامعه‌شناختی روایت که برای نخستین بار توسط مونا بیکر مطرح شد، مترجمان را به‌ عنوان عوامل تأثیرگذار در روایت‌سازی‌ از اتفاقات جهان پیرامون معرفی می‌کند. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی تلاش دارد ترجمه‌های عربی سخنرانی شهید ابراهیم رئیسی در شش رسانه با ایدئولوژی‌های متفاوت را برمبنای ابزار‌های نظرۀ روایت به‌ ویژه ابزار «قاب‌بندی» مورد تجزیه ‌وتحلیل قرار دهد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد چگونه مترجمان با استفاده از تصرف گزینشی، پیرنگ‌سازی علّی، تغییر موقعیت‌ نقش‌آفرینان و زمان و مکان‌مندی، یک سخنرانی را باز روایت می‌کنند؛ از این ‌رو، پس از تحلیل داده‌ها مشخص شد که نقش «روایت» و «قاب‌بندی» در ترجمه و بازتولید تصویر متن مبدأ، بسیار حائز اهمیت است و رسانه‌ها برای قبولاندن باور خود در بازتاب یک سخنرانی، آن را با کمک ابزارهای متنی و پیرامتنی دستکاری و قاب‌بندی می‌کنند. از دیگر یافته‌های پژوهش این است که ابزارهای قاب‌بندی با یکدیگر هم‌پوشی دارند. علاوه ‌بر این، نمونه‌هایی از تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده نشان می‌دهد تصرف گزینشی- الگوی حذف بیشترین بسامد را در قاب‌بندی یک ترجمه از سخنرانی دارا است.