ارائه مدلی برای سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، تصمیمگیری عملیاتی و قراردادهای همکاری در زنجیره تأمین محصول پیچیده: رویکرد نظریه بازیها
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، مجتمع دانشگاهی مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالکاشتر، تهران، ایران.
2 دکتری مهندسی صنایع، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.48308/jimp.14.1.35چکیده
مقدمه و اهداف: علیرغم اینکه پژوهشهای متعددی در خصوص همکاری در زنجیره تأمین انجام شده است؛ اما بررسیها نشان میدهد همکاریها در زنجیرههای با ساختار قدرتهای نامتقارن که به سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه منجر میشود، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش به توسعه مدلی برای زنجیره تأمین یک محصول پیچیده پرداخته میشود که علاوه بر تصمیمات عملیاتی برای عرضه محصول به بازار، در خصوص سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه نیز تصمیمگیری میکند. پاسخ به این سؤالها با درنظرگرفتن ساختار قدرت متفاوت در زنجیرهتأمین و توجه به قراردادهای اشتراکگذاری هزینهها و اشتراکگذاری درآمد از اهداف این پژوهش است: 1. تعیین نقطه تعادل بین میزان سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، قیمت محصول و میزان تولید؛ 2. بررسی تأثیر عدمقطعیت تحقیق و توسعه، رعایت انصاف خریدار و حساسیت مشتری به سطح فناوری محصول بر عملکرد زنجیرهتامین.روشها: ریسک عدمقطعیت در خروجی فرایند تحقیق و توسعه و تابع تقاضای وابسته به سطح فناوری محصول در مدل در نظر گرفته شده است. مدل تحت ساختار نامتقارن قدرت در زنجیره با درنظرگرفتن قراردادهای مختلف همکاری از جمله اشتراک هزینههای تحقیق و توسعه، اشتراک هزینه تولید و اشتراک درآمد توسعه یافته است. هر یک از سناریوهای این مسئله به صورت یک مدل برنامهریزی دوسطحی غیرخطی ارائه شده است. مدل ریاضی دوسطحی با رویکرد بازی چانهزنی نش ایجاد شده و در بهینهسازی آن از روش شبیهسازی استفاده شده است.یافتهها: این پژوهش نشان میدهد که ریسک عدمقطعیت موجب کاهش سود زنجیره تأمین میشود؛ اما قراردادهای همکاری ارائهشده میتوانند عملکرد زنجیره را نسبت به ساختار غیرمتمرکز بهبود دهند؛ همچنین مشخص شد که قرارداد اشتراک درآمد میتواند سود بیشتری را هم برای کل زنجیرهتامین و هم برای تأمینکننده ایجاد نماید. اما از نظر خریدار و بر اساس قدرت چانهزنی، زمانی که قدرت چانهزنی وی نسبتاً کم است، قراردادهای اشتراک هزینه تحقیق و توسعه و اشتراک هزینه تولید، مطلوبیت بیشتری ایجاد میکنند؛ همچنین افزایش رعایت انصاف خریدار موجب بهبود عملکرد کل زنجیره تأمین در ساختارهای اشتراک درآمد و اشترک هزینه تحقیق و توسعه خواهد شد.همچنین نشان داده شد که حساسیت بازار نسبت به سطح فناوری محصول موجب بهبود عملکرد زنجیره در ساختار قراردادهای اشتراک هزینه تولید و هزینه تحقیق و توسعه میشود؛ اما در ساختار اشتراک درآمد ممکن است تمامی اعضای زنجیره از حساسیت بازار نسبت به سطح فناوری محصول منتفع نشوند. بهعلاوه حساسیت بازار نسبت به قیمت و رعایت انصاف خریدار، بهترتیب همواره موجب کاهش و افزایش عملکرد زنجیره تأمین میشوند.نتیجهگیری: بهدلیل قابلتوجهبودن هزینههای تحقیق و توسعه و تولید در محصولات پیچیده، توجه به این هزینهها در قراردادهای همکاری زنجیره تأمین و تسهیم آن بین عاملهای تأثیرگذار در زنجیرهتأمین میتواند به افزایش عملکرد زنجیرهتامین منجر شود. قدرت چانهزنی بین خریدار و فروشنده در این نوع از زنجیرهها میتواند نوع قرارداد را تحت تأثیر قرار دهد. با درنظرگرفتن نامعلومبودن اطلاعات برای طرفهای زنجیره تأمین میتوان مدلهای بیشتری را توسعه داد.
