فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و اهداف: علی‌­رغم پیشرفت‌های قابل‌توجه فناوری، دنیای امروز هنوز هم درگیر انواع بلایای طبیعی و انسان‌ساز (مانند زلزله، سیل، طوفان، بهمن، جنگ، تروریسم، ناآرامی‌های سیاسی و غیره) است که نه‌تنها روند توسعه پایدار را کاهش می‌دهد، بلکه در صورت غفلت می‌­تواند صدمات فاجعه‌بار و گاه جبران‌ناپذیری به رفاه یک جامعه وارد کند. این موضوع به یک سیستم یکپارچه لجستیک که به‌صورت علمی و جامع طراحی‌شده است، نیاز دارد تا نیازهای مدیریت بحران را برطرف کند؛ سیستمی با فرآیندهای واضح و از­پیش‌­تعریف‌شده که در آن‌ همه اجزا دارای عملکردهای از‌پیش‌­تعیین‌شده هستند. امدادرسانی به آسیب‌دیدگان یکی از مهم‌ترین مراحل مدیریت بحران است که باید پیش از رخداد حادثه برای آن برنامه‌ریزی کرد؛ زیرا امدادرسانی به‌موقع و بهره‌ور خسارات جانی و مالی را به‌شدت کاهش خواهد داد. برای عدم‌­غافلگیری در زمان بحران‌های طبیعی، باید برنامه‌ریزی‌های مناسب از قبل و در شرایط معمول انجام گیرد. یکی از مسائل حیاتی در زمان بحران، کمک‌­رسانی سریع و به‌موقع است. تدارکات بشردوستانه یکی از مهم‌ترین مسائل عملیات و مدیریت بلایا محسوب می­شود. این در حالی است که عملیات موردنیاز برای تدارکات بشردوستانه باید به‌ اندازه کافی پایدار باشد تا تحت ماهیت نامشخص و پیچیده فاجعه و بحران به‌خوبی عمل کند. بسیاری از مشکلات در مراحل قبل و بعد از بحران، خسارات انسانی و اقتصادی را به همراه دارد و درعمل اطمینان از طراحی کارآمد عملیات تدارکات بشردوستانه ضروری به نظر می­‌رسد. در این پژوهش، با توجه به اهمیت برنامه‌­ریزی پیش از بحران و همچنین فرآیند بهینه‌سازی ریاضی برای مکان­یابی تسهیلات و مراکز امداد، مقالات منتشرشده بین سال‌های 2004 تا 2023 برای بررسی مدل‌های بهینه‌سازی در زمینه تدارکات بشردوستانه بررسی شده است. هدف پژوهش آشنایی با روند پژوهش­‌های فعلی تدارکات بشردوستانه، به‌ویژه مسئله بهینه‌سازی مورداستفاده برای دستیابی به اهداف مختلف بخش‌ مکان‌یابی تسهیلات تدارکات بشردوستانه و ارائه برای پژوهش‌­های آتی است.روش‌ها: برای دستیابی به یک دید کلی در حوزه‌های پژوهشی و اطلاع از اینکه چه مقالاتی در این زمینه وجود دارد و چه کسانی در این حوزه پژوهش داشته‌اند و اطلاعات جامع‌­تر دیگر، با استفاده از سایت Web of Science، کلیدواژه‌هایی که در این پژوهش مدنظر است، جست­‌وجو شد. در مورد مسائل مکان­یابی تسهیلات، تمامی انواع مسئله مکان­یابی تسهیلات موردمطالعه قرار گرفته و در این مطالعه سعی شده است که مقالات موردبررسی در دو دسته مسائل با مدل­‌های قطعی و غیرقطعی طبقه­‌بندی شوند.یافته‌ها: در جدول مدل‌­های قطعی، نوع تابع هدف، متغیرهای تصمیم‌­گیری، نوع مدل و روش‌­های حل گنجانده‌شده است. در مدل‌های غیرقطعی، این مطالعه بیشتر رویکردهای برنامه‌ریزی تصادفی و بهینه‌سازی قوی را تحت پوشش قرار می‌دهد؛ همچنین در جدول مدل‌­های غیرقطعی، نوع تابع هدف، متغیرهای تصمیم‌­گیری، پارامترهای غیرقطعی مدل، نوع عدم­‌قطعیت، نوع مدل و روش‌­های حل گنجانده‌ شده است. با توجه به مقالات مرورشده و همچنین با مراجعه به جدول مرور مبانی نظری ارائه‌شده می‌­توان به نکاتی که به آن‌ها پرداخته نشده یا کمتر پرداخته‌ شده است، دست ‌یافت.نتیجه‌گیری: درنهایت می‌توان نتیجه گرفت که این مطالعه می‌­تواند برای پژوهشگران در درک روند فعلی مسئله بهینه‌سازی در تدارکات بشردوستانه و تکنیک‌­های مدل‌سازی مفید باشد. پژوهشگران می‌توانند به‌راحتی خلأ پژوهش را دریابند و از طریق پژوهش‌­های خود به جامعه کمک کنند.