ارزیابی تعریب شعر «مهتاب» نیما یوشیج با تکیه بر نظریۀ وینی و داربلنه

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jlcr.2023.349504.1886
چکیده

ترجمة شعر به دلیل ظرافت‌های زبانی و ادبی ویژة آن، همواره از حساسیت بالایی برخوردار بوده است. در این میان، شعر معاصر فارسی که از لحاظ شکل، قالب و مضمون با شعر سنتی مغایرت دارد، تجربه‏های بسیار متفاوتی را هنگام ترجمه از سر گذرانیده است. افزون بر مترجمان عرب که دهه‏هاست به برگردان اشعار شاعران ایرانی اهتمام ورزیده‏اند، مترجمان ایرانی نیز در این مجال طبع‌آزمایی کرده‌اند. حاصل این برگردان و طبع‎آزمایی‎ها در بیشتر موارد، ارائه ترجمه‏ای نثرگونه از شعر معاصر بوده است؛ بی‎آنکه به سبک شاعر و ویژگی‎های شعری او توجهی شود. در پژوهش حاضر با تکیه بر نظریۀ وینی و داربلنه، شعر «مهتاب» نیما یوشیج در ترجمه‌های موسی بیدج، عارف زغلول و حیان محمدحسن مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل از آن نشان می‏دهد که دو مترجم عرب با گرایش به ترجمة غیرمستقیم کوشیده‏اند تا با نهایت استفاده از رویة جابه‏جایی و تعدیل و تعادل، تصاویر شعری نیما را برای مخاطب عرب‌زبان بازآفرینی کنند، اما در مقابل، مترجم ایرانی کوشیده است با ارائۀ ترجمه‎ای لغوی از شعر مهتاب، به سبک نیما در انتخاب واژگان و تصاویر پایبند بماند.