فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جداسازی ترکیبات فولوات و ناخالصی­های غیرآلی از محلول­های قلیایی هیومیکی، به­دلیل تاثیر بر بهبود کیفیت و درصد خلوص محصول نهایی هیومیک اسید، از اهمیت بالایی برخوردار است. بدین منظور، در این پژوهش، از یک سامانه غشایی برای جداسازی ترکیبات فولوات از محلول­های هیوماتی حاصل­از استخراج قلیایی زغال­سنگ­های نارس، استفاده شده است. در این سامانه، از یک غشای پلیمری فراپالایه از جنس پلی­سولفون و با اندازه حفرات kDa 5 در یک ماژول قاب و صفحه­ای بهره گرفته شد. اثر دمای فرآیند (35، 45 و °C55) بر عملکرد غشا شامل شار تراوه فولوات، درصد گرفتگی و مقاومت­های غشا (RT و Rf)، مدل­های گرفتگی هرمیا، شاخص بلوکه­شدن (i) و مورفولوژی لایه­های گرفتگی ارزیابی گردید. نهایتا اثر دمای فرآیند بر درصد خلوص هیومیک اسیدهای فراپالایش­شده از ناتراوه­های هیومات با آزمون گراویمتری تعیین گردید. یافته­های این پژوهش نشان داد که با افزایش دما از 35 تا °C55، میزان شار تراوه فولوات %38 افزایش می­یابد. در اثر افزایش دمای فرآیند، رفتار دوگانه­ای در گرفتگی و مقاومت­های غشا مشاهده شد. براساس نتایج تئوری مدل­های گرفتگی هرمیا، مکانیسم­ گرفتگی تشکیل کیک در دمای °C35، غالب گرفتگی گزارش شد اما با افزایش دما به 45 و سپس °C55، مکانیسم گرفتگی میانی در فرآیند برقرار شد. نتایج شاخص بلوکه­شدن (i)، نشان داد که گرفتگی­های استاندارد و کامل منافذ غشا، در دماهای بالاتر، زودتر رخ می­دهند. همچنین، بررسی گرفتگی ریزساختارهای غشا توسط آنالیز SEM نشان داد که با افزایش دما، میزان کیک تشکیل­شده بروی سطح غشا حدود %61 کاهش می­یابد اما منافذ غشا با افزایش دما بلوکه می­شوند. نتایج آنالیز گراویمتری نیز نشان داد که بالاترین درصد خلوص هیومیک اسید (%26/92) از هیومات­های ناتراوه در دمای °C35 حاصل شد و با افزایش دما در سامانه غشایی، اثر معنی­داری بر درصد خلوص هیومیک اسید مشاهده نمی­شود.