فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: جمهوری اسلامی ایران در دهه‌های اخیر با یکی از گسترده‌ترین رژیم‌های تحریمی تاریخ معاصر مواجه بوده است. تجربه عملی نشان می‌دهد راهبردهای متعارف «رفع تحریم» و «دور زدن تحریم» به دلیل ماهیت واکنشی و وابستگی به اراده نظام سلطه، از پایداری و کارآمدی لازم برخوردار نیستند. این وضعیت، ضرورت طراحی یک راهبرد بومی و ایجابی برای مواجهه پایدار با تحریم‌ها را برجسته می‌سازد. هدف: هدف این مقاله تبیین مفهوم بومی «بازدارندگی اقتصادی» و استخراج چارچوبی مفهومی برای عبور از راهبردهای واکنشی به سمت راهبردی پایدار در مواجهه با تحریم‌ها، مبتنی بر اندیشه رهبر انقلاب اسلامی است. روش‌شناسی: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های پژوهش شامل بیانات رهبر انقلاب اسلامی درباره اقتصاد و تحریم‌ها بوده که با منطق تکاملی–علّی تحلیل شده‌اند. چارچوب نظری پژوهش نیز بر مبانی قرآنی، به‌ویژه آیه ۶۰ سوره انفال، استوار است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد بازدارندگی اقتصادی در این چارچوب، نه ابزاری تهاجمی برای اعمال فشار، بلکه راهبردی دفاعی–ایجابی برای مصون‌سازی اقتصاد است. این راهبرد در قالب الگویی دوسطحی شامل «خنثی‌سازی تحریم» و «تحریم‌ناپذیری» تبیین می‌شود که تحقق آن مستلزم اجرای اقتصاد مقاومتی و تمرکز بر سه محور «توانمندی و خوداتکایی اقتصادی»، «انعطاف‌پذیری و کاهش آسیب‌پذیری» و «قدرت اهرم‌سازی و دیپلماسی اقتصادی فعال» است. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد گذار به راهبرد ایجابی بازدارندگی اقتصادی، تنها مسیر پایدار برای بی‌اثر کردن تحریم‌ها و تبدیل اقتصاد از عرصه تهدید به میدان قدرت‌آفرینی است.