تحلیل گفتمان انتقادی ارزشهای جامعۀ اسلامی در دعای «توفیق الطاعه»
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه لرستان،لرستان، ایران
doi
10.22084/dua.2025.30815.1151چکیده
این پژوهش به بررسی گفتمان ارزشهای اسلامی موجود در دعای «توفیق الطاعه» میپردازد و از چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف (1989) بهره میگیرد. این دعا بهعنوان متنی دینی، سرشار از ارزشهای اخلاقی و اجتماعی است که در شکلدهی به فرد و جامعهای آرمانی، نقش برجستهای ایفا میکند. با بهکارگیری الگوی سهبعدی فرکلاف، پژوهش حاضر میکوشد سازوکارهای ظهور قدرت نمادین در این گفتمان را آشکار سازد و نشان دهد که چگونه این دعا در اندیشۀ اسلامی به تصور جامعهای آرمانی شکل میدهد. تحلیل در سه سطح انجام گرفته است: سطح متنی که بر ویژگیهای زبانی و معنایی متن تمرکز دارد؛ سطح تفسیری که چگونگی انعکاس این ارزشها در بسترهای اجتماعی ـ فرهنگی را بررسی میکند؛ و سطح تفسیری ـ انتقادی که به تحلیل کارکرد ایدئولوژیک این گفتمان در شکلدهی به هویت فردی و جمعی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این دعا با تأکید بر ارزشهایی چون «اطاعت»، «عدالت»، «انصاف» و «تواضع»، الگویی هنجاری از جامعهای متعادل ارائه میدهد که بر تعامل میان حقوق و مسئولیتها استوار است. همچنین، تحلیل صورتگرفته رابطۀ میان زبان و قدرت را در شکلدهی به تصورات آرمانی از فضیلت و رفتار اخلاقی روشن میسازد.
