فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترجمه، بازسازی و بازآفرینی یک متن در زبانی دیگر است که مستلزم تسلط کامل مترجم به عناصر و دلالت­های درون و برون زبانی متن مبدأ و نیز دلالت­ها و نشانه­های متنی و غیرمتنی زبان مقصد است و به معادل­یابی و انتقال واحد­ها و صورت‌های زبانی محدود نمی­شود. ارتباط تنگاتنگ میان زبان فارسی و عربی باعث دادوستدهای پرشماری بین این دو زبان شده که از جملۀ آن­ها ترجمۀ کتاب «مرزبان­نامه» سعدالدین وراوینی توسط ابن عربشاه در سدۀ نهم است. ابن عربشاه در ترجمۀ خود، رویکردی اقتباسی و آزاد اتخاذ کرده و کوشیده با ایجاد دگردیسی و بازآفرینی متن اصلی بر ترجمه خود، لباس تألیف بپوشاند. پژوهش پیش­رو با تکیه بر الگوی وینه و داربلنه و با هدف ارزیابی و کیفیت­سنجی ترجمۀ ابن عربشاه و تبیین میزان بهره­گیری او از مؤلفه­های ترجمۀ اقتباسی سامان یافته است. با توجه به گستردگی حجم کتاب، باب پنجم آن به عنوان پیکرۀ پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. برآیند پژوهش نشان داد که «فاکهۀ­الخلفاء» ترجمه­ای اقتباسی از مرزبان­نامه است و مترجم با کاربست معادل­های همسو با زبان مقصد، جایگزین کردن عبارات ساده به جای ساختارهای پیچیده، افزایش و کاهش معنای واژگان، زبان ترجمه را عادی و طبیعی کرده است. در تطبیق ترجمۀ ابن عربشاه با الگوی وینه و داربلنه نیز مشخص شد که مترجم از رهگذر ترجمۀ غیرمستقیم و با بهره­گیری از تکنیک­های جابه‌جایی، تغییر بیان، معادل­یابی و اقتباس، دگرگفتی دیگر از اثر گرانسنگ «مرزبان­نامه» ارائه داده است. مؤلفه جابه‌جایی پربسامدترین مؤلفه است و دو مقولة اطناب و افزوده­سازی بیشتر در سطح عبارت و جمله به­کار رفته و اطناب‌گویی باعث شده در مجموع حجم فاکهۀ­الخلفاء نسبت به مرزبان­نامه افزایش یابد. مؤلفۀ تغییر بیان پس از جابه‌جایی، پرکاربردترین مؤلفه­ است.