تحلیل جایگاه و ابعاد مختلف دعا در نهجالبلاغه امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام)
نویسندگان
1 مدرس گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه فرهنگیان همدان، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاداسلامی ملایر، ایران
3 کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاداسلامی همدان، ایران
doi
10.22084/dua.2025.30454.1131چکیده
چکیده با توجه به اینکه دعا در نهجالبلاغه صرفاً یک رفتار عبادی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق باورهای دینی، اصلاح اخلاقی و ارتقای اجتماعی محسوب میشود، بررسی نظاممند ابعاد آن ضروری است. مسئله اساسی این پژوهش، شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف دعا در نهجالبلاغه است. هدف از پژوهش حاضر تحلیل جایگاه و ابعاد مختلف دعا در نهجالبلاغه است و با استفاده از روش توصیفی و رویکرد کیفی (تحلیل محتوا) به شیوه تحلیل زمینهای (نظریه دادهبنیاد) انجامگرفته است. این روش بهخاطر قابلیت آن در استخراج الگوهای مفهومی و تبیین روابط معنایی میان مفاهیم دعا در متن نهجالبلاغه انتخاب شد؛ تحلیل نظاممند دعا در این متن، مستلزم کشف تعاملات بین ابعاد مختلف آن و مدلسازی ساختار مفهومی آن است. دادهها از طریق مطالعة اسنادی و کتابخانهای گردآوری و با استفاده از نرمافزار 2022 MAXQDA در دو مرحلة کدگذاری باز و محوری تحلیل شدهاند. یافتهها نشان داد که در کتاب ارزشمند نهجالبلاغه از زبان مولای متقیان علی (علیهالسلام) جایگاه دعا، بهطور ویژه و مبسوط بیان گردیده است. در این واکاوی 7 بُعد (اعتقادی و معنوی، جهاد اصغر، اقتصادی، فردی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی) و 7 مؤلفه (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد، تهذیب اخلاق و عاطفی) از متن نهجالبلاغه استخراج و تنظیم گردید. بهمنظور تبیین بهتر یافتهها، ابعاد و مؤلفههای کدگذاری محوری در قالب یک مدل مفهومی ساماندهی شدند.
