فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دعای پنجم صحیفه سجادیه، به­عنوان یک متن دینی، حاوی پیام‌های عمیقی در مورد رابطه انسان و خدا، جامعه و قدرت است. این دعا با ایجاد یک پادگفتمان قوی در برابر بسیاری از باورها و ارزش‌های رایج، به­عنوان یک منبع الهام‌بخش برای افراد در جستجوی معنویت و عدالت عمل می‌کند. مقالۀ حاضر باهدف بررسی تأثیر بنیادین پادگفتمان­ها بر شکل­دهی ایدئولوژی متون به­ویژه متن دعا انجام‌شده است. مسئلۀ پژوهش، این است که چگونه پادگفتمان به­عنوان یک فرایند زبانی بنیادین، نقش محوری در ساخت معنا، هویت‌بخشی و اعمال قدرت ایفا می‌کند. برای ارزیابی فرضیات، این جستار با روش تحلیل گفتمان انتقادی و باهدف بررسی آثار عملی کاربست پادگفتمان در متن دعا صورت گرفته است تا جهان‌بینی نهفته در این متن تبیین شود. نتایج به‌دست‌آمده، نشان می­دهد که امام سجاد (ع) با مفاهیم عمیق فلسفی، اجتماعی و سیاسی در این دعا و طرح پرسش‌های بنیادین به‌عنوان یک متن پادگفتمانی عمل می‌کند و به چالش کشیدن باورهای رایج و ساختارهای قدرت می‌پردازد. در دعای پنجم، پادگفتمان‌های مختلفی مانند قدرت، دانش، عدالت، تقدیرگرایی، فردگرایی، مادی‌گرایی و ظلم شناسایی‌شده‌اند. این دعا با تأکید بر قدرت مطلق خداوند در مقابل قدرت‌های محدود زمینی، به‌نوعی به نقد ساختارهای قدرت سیاسی و اجتماعی می‌پردازد و با تأکید بر وحدت با خداوند و وابستگی انسان به او، به فردگرایی افراطی و نگاه فردمحور به زندگی، نقد وارد می‌کند. هم­چنین با درخواست عدالت و رحمت الهی، به نقد بی‌عدالتی‌های موجود در جهان می‌پردازد. این پادگفتمان­ها به­دنبال ایجاد یک جامعۀ عادلانه‌تر، معنوی‌تر و مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی هستند.