ارزیابی شاخصهای بهداشت و درمان با استفاده از مدل تصمیمگیری چند شاخصه اِیداس (مطالعه موردی: شهرستانهای استان چهارمحال و بختیاری)
نویسندگان
1 دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامهریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
doi
10.30466/grfs.2025.56204.1123چکیده
یکی از پیامدهای منفی کمبود خدمات بهداشتی و درمانی در یک منطقه، کاهش سطح سلامت افراد است که باعث کاهش توان کار و درآمد و نهایتاً فقر اقتصادی میشود؛ بنابراین برای رفع مشکلات در زمینه برخورداری از خدمات بهداشتی و درمانی باید به شناسایی نواحی محروم در جهت ارائه خدماتدهی مناسب پرداخت. در این تحقیق، با استفاده از 54 شاخص بهداشتی و درمانی، به رتبهبندی شهرستانهای استان چهارمحال و بختیاری از نظر برخورداری از خدمات بهداشتی و درمانی پرداخته شد. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش از نوع «توصیفی – تحلیلی» میباشد. آمار و اطلاعات مربوطه از طریق کتابخانهای و سالنامه آماری مرکز آمار ایران (سال 1395) استخراج گردید. تحلیل دادهها با استفاده از مدل آنتروپی شانون (جهت وزندهی) و تکنیک ایداس (برای رتبهبندی) در قالب نرمافزار Excel و همچنین نمایش وضعیت شهرستانهای استان چهارمحال و بختیاری با استفاده از نقشه کریجینگ در قالب نرمافزار Arc GIS صورت گرفتهاست. نتایج تحقیق حاکی از آن است که بعد بهداشت روستایی دارای وضعیت بهتر و بعد نهادی دارای وضعیت بدتری به لحاظ توزیع فضایی دارند. نتایج تکنیک ایداس نشان میدهد که از نظر شاخصهای بهداشتی و درمانی، شهرستان شهرکرد با وزن 0.923 برخوردارترین شهرستان و بعد از آن شهرستانهای فارسان با وزن 0.770، لردگان با 0.697، بروجن با 0.694، اردل با 0.573، کوهرنگ با 0.516، کیار با 0.478، سامان با 0.363، بن با وزن 0.352 بهترتیب در رتبههای دوم تا نهم و شهرستان خانمیرزا با وزن 0.163 در رتبه دهم (آخر) قرار گرفتهاست. بهطور کلی، میتوان نتیجه گرفت که تفاوت زیادی بین شهرستانهای استان چهارمحال و بختیاری از نظر خدمات بهداشتی و درمانی وجود دارد که منجر به پایین آمدن سطح سلامت در برخی از شهرستانها شده است؛ بنابراین نگاه عدالتمحور در توزیع خدمات بهداشتی و درمانی برای بهبود کیفیت سلامت شهروندان لازم است.