فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منطقه قفقاز جنوبی در دهه‌های اخیر به یکی از کانون‌های حساس ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی جهان تبدیل‌شده است. احداث «دالان زنگه‌زور» به‌عنوان یک کریدور استراتژیک که جمهوری آذربایجان را از طریق ارمنستان به نخجوان و ترکیه متصل می‌کند، می‌تواند نقشه جغرافیای سیاسی منطقه را دستخوش تغییرات بنیادین نماید. جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی منطقه، با مرز مشترک در شمال غرب کشور و پیوندهای تاریخی، اقتصادی و امنیتی با کشورهای قفقاز جنوبی، در معرض فرصت‌ها و تهدیدهای متنوع ناشی از فعال‌سازی این دالان قرار دارد. این پژوهش با هدف آینده‌پژوهی ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی و بررسی سناریوهای محتمل اثرگذاری دالان زنگه‌زور بر امنیت و توسعه ایران انجام شده است. روش تحقیق به‌صورت ترکیبی (کیفی–کمی) طراحی گردیده است. در بخش کیفی، تحلیل اسنادی و مرور نظام‌مند منابع علمی و گزارش‌های سیاستی (۲۰۱۹–۲۰۲۵) انجام شده و در بخش کمی، از تکنیک «سناریونویسی مبتنی بر ماتریس بحران - عدم قطعیت» برای شناسایی متغیرهای کلیدی و ترسیم آینده‌های محتمل تا افق ۲۰۳۵ استفاده گردیده است. داده‌ها از منابع معتبر داخلی و خارجی، شامل مقالات علمی، گزارش‌های مراکز پژوهشی بین‌المللی و آمار رسمی سازمان‌های منطقه‌ای گردآوری‌شده‌اند. یافته‌های اولیه نشان می‌دهد که فعال شدن دالان زنگه‌زور می‌تواند دسترسی ایران به کریدورهای فرامنطقه‌ای را کاهش داده و جایگاه ژئوپلیتیکی کشور را در برخی سناریوها تضعیف کند؛ درعین‌حال، با اتخاذ راهبردهای دیپلماسی فعال و انعطاف‌پذیری ژئوپلیتیکی، این دالان می‌تواند به فرصتی برای توسعه تجارت منطقه‌ای و تقویت همکاری‌های اقتصادی بدل شود. مقاله در پایان، مجموعه‌ای از راهکارهای سیاستی برای کاهش تهدیدات و افزایش بهره‌وری از فرصت‌های ناشی از تحولات قفقاز جنوبی ارائه می‌دهد.