تسهیل واردات، تحقیق‌وتوسعه دولتی و تمرکز بازار

نویسندگان
doi
10.30465/jnet.2026.52668.2236
چکیده

مسئلة محوری این پژوهش، امکان‌سنجی بازتعریف تحقیق و توسعة دولتی به‌مثابة یک ابزار سیاست صنعتی در تعدیل پیامدهای نامطلوب آزادسازی تجاری است. برای آزمون این فرضیه، آثار تسهیل واردات و تحقیق‌وتوسعة دولتی بر تمرکز بازار به‌وسیله تحلیل تجربی مبتنی بر داده‌های تابلویی منبعث از ترکیب‌یافته‌های دی‌لوکِر و ایکات (۲۰۱۸)، روبینُوا و سِبتی (۲۰۲۱) و اُ.ای. سی. دی (۲۰۲۳) برای دورة ۲۰۰۰-۲۰۱۴ و نمونه‌ای متشکل از ۲۱ کشور منتخب، موردبررسی قرار گرفته است. متغیر وابسته شاخص فرابُرد و متغیرهای مستقل شامل شاخص هزینه واردات، نیروی تحقیق‌وتوسعه دولتی (معادل تمام‌وقت) و حاصل‌ضرب این دو به‌عنوان کانال «بازخورد نوآوری عمومی» است. تخمین‌ها با استفاده از مدل اثرات ثابت دوسویه با انحراف معیارهای دِریسکُل و کِرِی گزارش شده و به‌منظور سنجش حساسیت، نتایج مدل اثرات تصادفی نیز ارائه گردیده است. نتایج نشان می‌دهد که درنظرگرفتن مجرای «بازخورد نوآوری عمومی» نقش قابل‌توجهی در تعدیل آثار تسهیل تجارت ایفا می‌کند و سرمایه‌گذاری دولتی در تحقیق‌وتوسعه می‌تواند تا حدی از افزایش تمرکز ناشی از تسهیل واردات جلوگیری کند. این یافته‌ها حاکی از آن است که طراحی هم‌افزای سیاست‌های تجاری و نوآوری دولتی، به‌عنوان یک ابزار سیاست صنعتی، می‌تواند گزینه‌ای مؤثر برای حفظ رقابت و واپایش تمرکز بازار باشد.