فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این پژوهش، ضمن مروری نظام‌مند بر ادبیات آینده‌پژوهی و تحلیل مفهومی «تصاویر آینده» و «ابرتصویر آینده»، ابتدا مجموعه واژگان هم‌معنی و مرتبط شناسایی و چارچوب نظری ابرتصویر با تأکید بر مؤلفه‌هایی چون چندگانگی آینده، انعطاف‌پذیریِ تصویر و نقش حافظه جمعی تعریف شد. در واقع در بخش نخست پژوهش، با مرور کلیه تعاریف و رویکردهای نظری در زمینه تصاویر آینده و ابرتصاویر، روشن شد که تفاوت اصلی این دو در سطح تحلیل و گستره زمانی و مکانی آن‌ها نهفته است: درحالی‌که «تصویر آینده» متوجه یک حوزه یا موضوع مشخص در بازه‌های میان‌مدت است، «ابرتصویر آینده» با تمرکز بر تعاملات بین‌رشته‌ای و بین‌بخشی، بازه‌ای بسیار بلندمدت و مقیاسی فراملی را در بر می‌گیرد و کوشیده است تا تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست‌محیطی و فناورانه را در چارچوبی یکپارچه مدنظر قرار دهد. در گام بعد، با به‌کارگیری رویکرد ترکیبی کیفی–کمی، حدود ۲۰۰ مقاله منتخب از پایگاه Web of Science (۱۹۵۰–۲۰۲۵) بررسی و در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون ابعاد مفهومی استخراج گردید؛ سپس داده‌های کتاب‌نامه‌ای مقالات شامل نویسندگان، کلیدواژه‌ها و ارجاعات، پس‌پردازش شده و از طریق نرم‌افزار VOSviewer نقشه‌های هم‌استنادی و کلاسترهای موضوعی ترسیم شد. یافته‌های بخش علم‌سنجی این بود که انتشار مقالات در زمینه «تصاویر آینده» پس از سال ۲۰۰۰ به‌طور تصاعدی افزایش‌یافته و نقاط کانونی پژوهش در کشورهای پیشرفته قرار دارد؛ موضوعاتی نظیر آینده‌پژوهی آموزشی، سیاست‌گذاری عمومی، نوآوری فناورانه و روان‌شناسی اجتماعی بیش از سایر حوزه‌ها موردتوجه قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر، نقشه‌های شبکه‌ای ارجاعات حاکی از آن بود که مفاهیمی چون «چندگانگی آینده»، «سناریوپردازی» و «پایداری» به هاب‌‌هایی در ساختار علمی این حوزه بدل شده‌اند.