گفتمان‌شناسی انتقادی شگردهای اقناع در درخواست‌های متکدیان

نویسندگان

1 استادیار زبانشناسی ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.30473/il.2023.63398.1527
چکیده

 تکّدی­گری آسیبی اجتماعی است که عوامل مختلفی مانند بیکاری، فقر مادی، پیری و ازکارافتادگی، تنبلی، اعتیاد، معلولیت و بیماری، مسائل خانوادگی در پیدایش آن دخالت دارند. در این تحقیق، تلاش شده است تا نحوه­ی بازنمایی و کاربرد فنون اقناع در درخواست­های متکدیان از منظر تحلیل گفتمان انتقادی تحلیل گردد. بخشی از داده­های تحقیق  مستخرج از سلیمی (1398) است که گفتمان 20 متکدی در شهر بیرجند را جمع­آوری نموده و بدون تحلیل زبانی درخوری ارائه داده است. بخش دیگر نیز برگرفته از گفتار 15 متکدی دیگر در شهر قاین است که توسط نگارنده مشاهده و ضبط گردیده است. لازم به­ذکر است که شهرهای بیرجند و قاین مجاور بوده و مشابهت­های فرهنگی زیادی دارند. درخواست­های موجود در داده­ها و شگردهای اقناع در گفتمان متکدیان در ارتباط بینامتنی با دو گفتمان مرتبط دیگر یعنی گفتمان صدقه و گفتمان کار در جامعه­ی تحقیق بررسی شد. نتایج نشان داد که متکدیان با آگاهی از اعتقادات مذهبی افراد مخصوصاً اهمیت صدقه در دفع بلایا و مریضی­ها و نیز از طرفی با آگاهی از اهمیت کار و ارزش آن نزد مردم، از انواع و اقسام شگردهای اقناع مخاطب برای تحریک احساسات و ترحم­­انگیزی استفاده می­کنند. این شیوه­ها که صادقانه یا مکارانه به­کار می­روند، یا زبانی هستند مثل کاربرد دعا، شعر، قسم، نفرین و داستان­سرایی که به­صورت موزون­خوانی با لحن غمگین و مؤثر بیان می­شوند و یا غیر­زبانی هستند مانند صحنه­سازی، ظاهرسازی، موقعیت­مداری (زمانی و مکانی) و کاربرد مؤثر زبان بدن برای ایجاد ترحم در مخاطب. در پایان نیز انگاره­ی پیشنهادی تحقیق حاضر مرتبط با شیوه­های اقناع در گفتمان متکدیان ارائه می­شود.