آیندهپژوهی چشمانداز ژئواکونومیکی منطقهی آزاد تجاری- صنعتی ارس
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران
doi
10.30466/grfs.2025.56003.1090چکیده
در این تحقیق که از روش توصیفی-تحلیل استفاده میکند سعی میشود با کمک ادبیات کتابخانهای و دادههای آماری، در چارچوب فلسفه وجودی و اهداف کلان اقتصادی مناطق آزاد، چشمانداز ژئواکونومیکی منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در حوزه تجارت خارجی، سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال، ترانزیت، گردشگری و آمایش اقتصادی-امنیتی نوار مرزی ارس با رویکرد روندکاوی مورد بررسی و تحلیل آیندهپژوهی قرار گیرد. در کنار ابهاماتی که از لحاظ آماری در مورد عملکرد به طور کلی مناطق آزاد تجاری ایران و به طور خاص ارس وجود دارد، ارزیابی چشمانداز ژئواکونومیکی ارس بیانگر کارایی بسیار ضعیف و به بیان دیگر ناکامی ارس در دستیابی به اهداف اصلی خود است. در واقع نتایج تحقیق نشان میدهد که از دیدگاه ژئواکونومیکی، چشمانداز مناطق آزاد تجاری در ایران بازتابی از چشمانداز اقتصاد ایران در مقیاس ملی است که وضعیت حاکم بر منطقه آزاد ارس نیز جدا از این نیست. به عبارت دیگر چشمانداز، اندازه اقتصاد و دایره نفوذ ژئواکونومیکی مناطق آزاد تجاری ایران را باید با چشمانداز، اندازه اقتصاد و دایره نفوذ ژئواکونومیکی اقتصاد کشور سنجید. با توجه به روند کلی حاکم بر اقتصاد کلان ایران، روند حاکم بر چشمانداز ژئواکونومیکی و عملکرد اقتصادی مناطق آزاد کشور چیز غیرطبیعی نیست. بااینحال، ظرفیت ژئواکونومیکی اقتصاد ایران بسیار فراتر از این است و به راحتی میتوان با برنامهریزی و سیاستگذاری اصولی و خصوصاً در چارچوب نگرش خلق منفعت ملی از وضعیت موجود گذر کرد که نتایج آن قطعاً در مناطق آزاد تجاری نیز متبلور خواهد شد. از سوی دیگر، با ادامه وضعیت فعلی و سیاستهای موجود، بعید نیست در آینده نزدیک خصوصاً از دیدگاه ژئواکونومیکی، پروژه مناطق آزاد تجاری در ایران به یک پروژه کاملاً بیاثر و غیرجذاب تبدیل شود.