دلالت‌های سیاستی نظریه جهش اقتصادی برای ایران

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 استادیار، دپارتمان حکمرانی انرژی و اقلیم، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/pbr.2025.533120.1551
چکیده

این مقاله با هدف بررسی دلالت‌های سیاستی نظریه جهش اقتصادی برای ایران تدوین شده است. در ابتدا، چارچوب نظریه جهش اقتصادی در مکتب شومپیتر تبیین می‌شود؛ جایی که تأکید بر نقش نوآوری، یادگیری و توسعه قابلیت‌های فناورانه به عنوان راهکارهای اصلی رهایی از تله درآمد متوسط مطرح است. براین اساس، صرف تقلید از کشورهای پیشرفته نمی‌تواند منجر به جهش اقتصادی شود و کشورها باید با خلق مسیرهای جدید و بهره‌گیری از پنجره‌های فرصت فناورانه، مسیر رشد خود را متمایز سازند. در بخش دوم، با مرور نظام‌مند مطالعات داخلی، وضعیت ایران از منظر شاخص‌های جهش اقتصادی تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ایران به مرحله جهش اقتصادی نرسیده و وارد تله درآمد متوسط نیز نشده است. سیاست‌های کنونی کشور بیشتر افقی و کلی بوده و کمتر به صنایع خاص و فناوری‌های با چرخه عمر کوتاه توجه شده است. همچنین، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و ضعف تعامل میان بازیگران اصلی نوآوری از چالش‌های جدی محسوب می‌شود. ایجاد زمینه همکاری میان بازیگران مختلف در حوزه تحقیق و توسعه، تأکید بر سیاستهای عمودی (صنعت خاص) در سیاستگذاری، طراحی سازوکارهای دور زدن تحریم در همکاریهای فناورانه، اولویت بندی صنایع در اسناد مربوطه (از قبیل سند سیاست صنعتی) با تأکید بر سیاست‌های عمودی (صنعت خاص) و انتخاب فناوری براساس شاخصهای جهش از مهمترین سیاست‌های پیشنهادی مطالعه حاضر است.