تأثیر وجوه ارسالی بر رشد اقتصادی در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (رهیافت داده های تابلویی پویا)
نویسندگان
1 گروه اقتصاد امور عمومی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 گروه اقتصاد امور عمومی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی صنایع گرایش سیستمهای کلان، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی
doi
10.22034/pbr.2025.541339.1571چکیده
وجوه ارسالی مهاجران یکی از مهمترین منابع ارزی برای کشورهای در حال توسعه محسوب میشود که میتواند نقش مؤثری در بهبود شاخصهای کلان اقتصادی، بهویژه رشد اقتصادی، ایفا کند. با این حال، اثربخشی این منابع به عوامل زمینهای متعددی وابسته است. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر وجوه ارسالی بر رشد اقتصادی کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) طی سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ و با در نظر گرفتن متغیرهای توضیحی کیفیت نهادی، توسعه مالی، اثر تعاملی توسعه مالی و وجوه ارسالی و سرمایهگذاری مستقیم خارجی انجام شده است. برای تحلیل روابط میان متغیرها از دادههای تابلویی پویا و روش گشتاور تعمیمیافته (GMM) استفاده شده است. این رهیافت امکان کنترل همزمان برای ناهمسانیها و درونزایی متغیرها را در مدلهای پانل فراهم میکند. نتایج حاصل از برآورد مدل نشان میدهد که تأثیر وجوه ارسالی بر رشد اقتصادی منفی و معنادار بوده است. در مقابل، کیفیت نهادی در مدل اثر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی داشته است. همچنین، توسعه مالی و سرمایهگذاری مستقیم خارجی در مدل اثرگذاری مثبت و معناداری از خود نشان دادهاند. اثر تعاملی توسعه مالی و وجوه ارسالی نیز بر رشد اقتصادی این گروه از کشورها مثبت و معنیدار میباشد. بر اساس یافتهای تحقیق وجوه ارسالی بدون وجود بستر نهادی مناسب و سیاستگذاری هدفمند نهتنها به رشد اقتصادی منجر نمیشود، بلکه ممکن است موجب تشویق به مصرف غیرمولد و رفتارهای سفتهبازانه شود. بنابراین، نظارت و هدایت این منابع به سمت سرمایهگذاری مولد، امری ضروری است. در غیر اینصورت تاثیر منفی بر رشد اقتصادی دارد.
