آینده‌پژوهی نظام سکونتگاهی در مناطق مرزی (نمونه موردی: استان کرمانشاه)

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد آمایش سرزمین، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.30466/grfs.2024.55178.1049
چکیده

در کشور ایران، مناطق مرزی در سطح بسیار پایین‌­تر از نواحی داخلی به لحاظ توسعه قرار دارند؛ بنابراین، حل این مشکلات، نیازمند به‌کارگیری رویکردهایی است که با شناخت درست از گذشته و شناسایی قابلیت‌­های موجود، در جهت ترسیم آینده‌­ی مطلوب گام بردارد. مطالعات آینده­‌پژوهی به‌عنوان یک رویکرد نوین، با تجزیه‌وتحلیل منابع موجود می‌­تواند نقش اساسی در شکل­‌دهی به آینده ایفا کند. مقاله­‌ی حاضر با هدف شناسایی نیروهای پیشران در وضعیت سکونتگاهی استان کرمانشاه برای افق 25 سال آینده انجام شده است. این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی­­_تحلیلی می‌­باشد. جهت تحلیل پرسشنامه و ماتریس اثرات متقاطع از نرم‌افزار میک مک(MicMac)  استفاده‌شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان می­‌دهد که نیروهای پیشران مؤثر بر وضعیت آینده سکونت­گاهی استان کرمانشاه شامل 21 مورد هستند که با نظرسنجی از خبرگان به‌دست‌آمده است، تأثیرگذارترین متغیرها در آینده نظام سکونت­گاهی استان کرمانشاه شامل متغیرهایی هستند که نگرش در این متغیرها می‌تواند موجب تغییر در آرایش شبکه‌­های سکونت­گاهی استان شود. متغیرهای، مجاورت با مرز بین ­المللی، شبکه حمل‌ونقل ریلی و جاده‌­ای، وجود بازارچه‌­های مرزی در دسته متغیرهای با تأثیرگذاری بالا قرارگرفته‌­اند. گروهی دیگر از متغیرها، با عنوان متغیرهای تأثیرپذیر شناسایی شده‌­اند که شامل وضعیت اشتغال در مناطق مرزی و فواصل بین سکونت­گاه­‌ها می­‌باشد. این نوع از متغیرها تأثیرگذاری چندانی ندارند ولی تأثیر­پذیری بالایی دارند اما تأثیرگذاری آن­ها در وضعیت­‌های آینده بستگی به نحوه عمل دیگر متغیرها دارد. همچنین پنج وضعیت محتمل برای آینده نظام سکونتی استان شناسایی‌شده که احتمال وقوع هرکدام بستگی به توجه یا عدم توجه به هر یک از پیشران­‌ها دارد.