آینده‌پژوهی بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری با استفاده از مدل‌های ترکیبی از دیدگاه کارشناسان (مطالعه موردی: شهر سقز)

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم پایه، پردیس شهید رجایی، دانشگاه فرهنگیان، ارومیه، ایران.

2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.30466/grfs.2024.54918.1023
چکیده

بافت­های فرسوده شهری پهنه­های از شهر هستند که در قیاس با سایر بافت­ها از توسعه بازمانده و شاهد متروکه شدن واحدهای مسکونی، از میان رفتن فعالیت­ها، فرسودگی کالبدی، منزلت اجتماعی و کاهش سرزندگی و زوال اقتصادی شده­اند. در همین راستا تحقیق حاضر با هدف بازآفرینی بافت­های فرسوده سعی داشته است در ابتدا با بررسی وضعیت آسیب­های حاصل از فرسودگی و سطح­بندی آن‌ها تحلیلی از وضعیت موجود شهر سقز داشته باشد تا متناسب با آن الگوی ذهنی کارشناسان جهت بازآفرینی مشخص و پیشنهادهای عملی تعیین گردند. در همین ارتباط روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی بوده است که جهت بررسی و شناسایی آسیب­های ناشی از بافت­های فرسوده و سطح­بندی آن‌ها از مدل JHA و برای تحلیل ذهنیت کارشناسان جهت استخراج بهترین الگوی ذهنی بازآفرینی از تحلیل عاملی کیو استفاده‌شده و در نهایت برای بیان شیوه پیاده‌سازی الگوی موردنظر، از تحلیل شبکه در محیط GIS بهره برده شده است. لازم به توضیح است که نمونه تحقیق حاضر 15 نفر بود­ه که به روش هدفمند انتخاب‌شده‌اند. یافته­های تحقیق نشان داده است که از 16 خطر بالقوه بافت­های فرسوده در سطح شهر سقز 50 درصد از آن‌ها در سطح غیرقابل‌قبول بوده­اند، که لزوم بازآفرینی را نشان می­دهند. در همین ارتباط، نتایج حاصل از تحلیل ذهنیت کارشناسان نمودار سه الگوی ذهنی (اول؛ تجاری­سازی، دوم؛ مدیریت یکپارچه و واحد شهری، سوم؛ نظارت و کنترل بر ساخت‌و‌ساز) برای بازآفرینی بوده، که الگوی اول مهم‌ترین آن‌ها ارزیابی‌شده است. در همین راستا برای پیاده­سازی الگوی تجاری‌سازی بافت­های فرسوده سقز، با شناسایی 7 نقطه مستعد در نواحی فرسوده و چهار مرکز رقیب، مرکز 5 با ارتباط با 149 نقطه جمعیتی و تحت پوشش قرار دادن 3504 نفر در فاصله 10 دقیقه بهترین موقعیت را داشته است.