پویایی‌های جهانی‌شدن، پیچیدگی اقتصادی و انتشار دی‌اکسید کربن در کشورهای عضو اوپک: تحلیل شبکه‌ای در دوره‌های بحرانی

نویسندگان

1 دکتری اقتصاد، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

2 دکتری اقتصاد، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

3 استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

4 کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه آیت ا..بروجردی بروجرد، بروجرد، ایران

doi
10.22034/pbr.2025.521999.1526
چکیده

این مطالعه به بررسی پویایی‌های جهانی‌شدن، پیچیدگی اقتصادی و انتشار دی‌اکسید کربن در کشورهای عضو اوپک با استفاده از تحلیل شبکه‌ای در دوره‌های بحرانی، شامل بحران مالی جهانی (2006-2010)، بحران چین (2014-2017)، همه‌گیری کووید 19 (2019-2022)، جنگ روسیه و اوکراین (2021-2023) و بحران بانک سیلیکون ولی (2022-2023) می‌پردازد. با بهره‌گیری از روش پانل بردار خودرگرسیونی کوانتایل (QVAR) و چارچوب Diebold و Yilmaz (2012, 2014)، نقش متغیرهای انتشار دی‌اکسید کربن، شاخص جهانی‌شدن، شاخص پیچیدگی اقتصادی و شاخص اقتصادی ترکیبی در انتقال و دریافت نوسانات بررسی شد. یافته‌ها نشان داد که در کشورهای اوپک، متغیرهای انتشار دی اکسید کربن، پیچیدگی اقتصادی و شاخص اقتصاد ترکیبی به ‌عنوان انتقال‌دهندگان اصلی نوسانات عمل می‌کنند، در حالی که شاخص جهانی شدن به ‌طور مداوم دریافت‌کننده کلیدی است، که بیانگر آسیب‌پذیری بالای این اقتصادها در برابر شوک‌های جهانی است. تعامل بین شاخص جهانی شدن و پیچیدگی اقتصادی قوی‌ترین ارتباط را در شبکه نوسانات تشکیل می‌دهد و الگوی U شکل در اتصال متغیرها، افزایش تعاملات در شرایط بحرانی را تأیید می‌کند. این نتایج بر اهمیت تعاملات اقتصادی و زیست‌محیطی در اقتصادهای نفت‌خیز تأکید داشته و می‌تواند به سیاست‌گذاران اوپک در طراحی استراتژی‌های پایدار کمک کند.