تحلیل لایهلایهای علتهای عدم توسعه در ایران: رویکردی تحلیلی برای شناسایی موانع و راهکارهای پیشرو
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین و مدرس دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص)، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه حسابداری و عضو هیئت علمی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
3 عضو هیئت علمی و استادیار دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص)، تهران، ایران.
doi
10.22034/pbr.2025.504645.1503چکیده
توسعهیافتگی یکی از اهداف کلیدی هر کشور محسوب میشود، اما ایران با چالشهای متعددی در این مسیر مواجه بوده است. این پژوهش با رویکرد تحلیل لایهای علی به بررسی علل عدم توسعه در ایران پرداخته و تلاش کرده است موانع اساسی و راهکارهای پیشرو را شناسایی کند. روش تحقیق کیفی بوده و با انجام ۱۱ مصاحبه نیمهساختاریافته با خبرگان آغاز شد که پس از سه مصاحبه تکمیلی به اشباع نظری رسید. در مجموع، ۲۳ نفر از متخصصان در این پژوهش مشارکت داشتند. یافتهها در چهار لایه تحلیل شدند: در لایه لیتانی، ۱۱ علت؛ در لایه علل ساختاری-اجتماعی، ۲۴ علت؛ در لایه جهانبینی و گفتمانها، ۱۴ علت؛ و در لایه استعارهها و اسطورهها، ۱۲ علت شناسایی شد. سپس طی سه مرحله دلفی فازی، ۲۷ علت از ۶۱ علت اولیه مورد تأیید قرار گرفتند. مهمترین علل نهایی شامل تحریمهای بینالمللی، بیکاری نخبگان، سوءمدیریت، اقتصاد رانتی، بوروکراسی ناکارآمد، گفتمانهای متناقض و استعارههای منفی توسعهای بودند. یافتهها نشان میدهد که توسعهنیافتگی ایران ریشه در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی عمیقی دارد و حل آن مستلزم اصلاحات بنیادی، تغییر نگرشها و سیاستگذاریهای هدفمند است.
