رویکردها و روش‌های آینده‌پژوهی و سناریونگاری در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.30466/grfs.2023.121360
چکیده

مشکلات کنونی برنامه‌ریزی شهری، ناشی از عدم شناخت دقیق آینده شهرها و مسائل مربوط به آن است. اگر وضعیت امروز جامعه نتیجه آینده‌نگری زمان گذشته بوده پس اشکالات عدیده‌ای در شیوه برنامه‌ریزی و نحوه شناخت ما از آینده در گذشته برای برنامه‌ریزان شهری آن زمان وجود داشته است. این موضوع نشان می‌دهد که آینده‌پژوهی به عنوان یک علم فرارشته‌ای در فرایند برنامه‌ریزی شهری و شهرسازی جایگاه ویژه‌ای دارد که ضرورت تدوین چشم اندازهای آینده برنامه‌ریزی شهری را رقم می‌زند و ﺳﻨﺎرﯾﻮﻧﮕﺎری ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﺑﺰار ﻗﻮی در ﻣﯿﺎن روش‌ﻫﺎی آﯾﻨﺪه‌ﭘﮋوﻫﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ درک ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮان و ﻋﺪمﻗﻄﻌﯿﺖﻫﺎ، در ﻗﺎﻟﺐ رواﯾﺖ داﺳﺘﺎنﻫﺎی ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ از آﯾﻨﺪه، ﮐﻤﮏ زﯾﺎدی ﺑﺮای روﺷﻦ ﺷﺪن ﻓﻀﺎی ﻣﺒﻬﻢ آﯾﻨﺪه ﺑﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰان و ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮان ﺑﺎﺷﺪ. این مقاله در عرصه فرارشته‌ای با رویکرد بنیادی دارای جهت‌گیری توصیفی ـ تحلیلی می‌باشد و با مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی تلاش دارد پارادایم‌های آینده‌پژوهی را در سطوح هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی بررسی نماید. سپس، با تبیین مفاهیم و ساختارهای فکری این حوزه، ابزارها و روش‌های آینده‌پژوهی و سناریونگاری را واکاوی کرده و با ارائه یک مدل ترکیبی از روش‌های آینده‌پژوهی در جهت ایجاد هماهنگی بین روش‌های گوناگون، امکان به‌کارگیری هدفمند آن‌ها در موقعیت‌های تحقیقاتی مختلف برای پژوهشگران فراهم کند.