بازیابی شدت شوری منابع گسترده در رودخانه با استفاده از رویکرد معکوس شبیه‌‌سازی- بهینه سازی

نویسندگان

1 گروه مهندسی عمران، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران

2 گروه سازه‌‌های آبی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 گروه سازه‌‌های آبی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22060/ceej.2023.21675.7791
چکیده

در سال‌‌های اخیر مسئله شناسایی منابع آلاینده در رودخانه‌‌ها یکی از پرتوجه‌‌ترین موضوعات تحقیقات علمی در حوزه‌‌ی آب بوده است. در عمده‌‌ی پژوهش‌‌های انجام‌شده، منابع آلاینده، نقطه‌‌ای در نظر گرفته ‌شده‌اند و برای بازیابی شدت آلاینده نیاز است، یک نقطه‌‌ی شاهد در پایین‌‌دست هر منبع در نظر گرفته شود. در این پژوهش محل‌‌های ورود آب زیرزمینی به رودخانه، به عنوان منابعی گسترده با مکان و طول معلوم‌‌ درنظر گرفته می‌‌شوند و هدف بازیابی شدت منابع، تنها با استفاده از یک نقطه شاهد در پایاب رودخانه است. منابع موردنظر، منابعی گسترده با بارگذاری ثابت و در فاصله قابل توجهی از هم هستند. وجود فاصله، مانع از اختلاط کامل غلظت در نقطه شاهد می‌‌شود. این امر و نیز ثابت بودن شدت بارگذاری باعث می‌‌شود بتوان تنها با یک نقطه شاهد، چند منبع گسترده را بازیابی کرد. بدین منظور حل معکوس معادله انتقال با استفاده از رویکرد شبیه‌سازی- بهینه‌سازی انجام می‌شود. در تهیه مدل معکوس از پیوند MIKE11 به عنوان شبیه‌‌ساز و الگوریتم ژنتیک در MATLAB استفاده شده است. بازیابی چندین منبع گسترده با یک نقطه شاهد، مهم‌‌ترین نقطه قوت پژوهش حاضر می‌‌باشد. صحت‌‌سنجی مدل توسط مثال‌‌های فرضی، 40 کیلومتر از رودخانه کارون و نیز اعمال 5 و 15 درصد خطا به داده‌‌های مشاهداتی انجام شد. نتایج نشان می‌‌دهد مدل قادر است، نه تنها با یک نقطه شاهد بلکه فقط با یک داده از نمودار غلظت-زمان در نقطه شاهد که تحت تاثیر منبع موردنظر باشد، شدت را بازیابی نماید. دقت مدل در بازیابی شدت منابع، براساس شاخص‌‌های آماری بیش از 99 درصد می‌‌باشد.