سیاستگذاری برنامهایِ چین ذیلِ تحولات بلندمدت آن: تحلیلی بر توسعۀ نوآوری محور در برنامۀ چهاردهم (2025-2021) چین
نویسندگان
1 دکتری جامعهشناسی، پژوهشگر توسعه در مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری (نویسندۀ مسئول).
2 دکتری علوم اقتصادی، متخصص حوزۀ اقتصاد توسعه و آموزش.
doi
10.22034/pbr.2024.207292چکیده
خصلت ویژۀ حکمرانی چین؛ یعنی اتکا به نظام تکحزبی و برنامهریزی مرکزی واجدِ عدم تمرکزِ منطقهای، با وجود شدت و ضعف در آن، در این کشور به یک ویژگی پایدار در برنامهریزی توسعه تبدیل شده است که به نحوی پویا با روند بلندمدت حرکت چین تحت قیودِ اقتصاد جهانی مرتبط است. این مقاله به دنبال تببین آن است که چین از ابتدای دهۀ 2020، در بزَنگاه برنامۀ چهاردهم (2025-2021)، و برای غلبه بر چالشِ گذار دشوار از یک اقتصاد صادراتمحور و کاربر به یک اقتصاد نوآورانه و سرمایهبر، بر امر نوآوری هدفگذاری کرده تا پیشرانۀ رشد اقتصادی آن از حرکت بازنماند. تغییر پارادایم فوق در برنامۀ چهاردهم چین نمود یافته است. بهعبارت دیگر، هدفگذاری برنامۀ چهاردهم چین بر نوآوری، برآیندی است از گذار این کشور از دورۀ جهش خود (2020-1978)، ورود به دشوارههای بلوغ اقتصادی و ضرورت اتکا به منابع جدید و متفاوتی از رشد که آسیب کمتری بر محیط زیست وارد میکند. روش انجام این تحقیق، تحلیل سند برنامۀ چهاردهم توسعۀ چین (2025-2021) از بابت برجسته شدن مقولۀ توسعۀ نوآوری محور در آن، در تقاطع با تحلیل سایر اسناد پشتیبان این برنامه است. یافتههای ما نشان داده است، یکبار دیگر حاکمان چین ملزومات توسعۀ زمانمند را اجابت کرده و گذار به یک اقتصاد نوآورانه و سرمایهبر را که وابستگی بسیار کمتری به صادرات دارد و بیشتر به مصرف داخلی وابسته است و نسبت بسیار پایینی از تولید ناخالص داخلی خود را سرمایهگذاری میکند، انتخاب کردهاند. وجه پایدارانۀ انتخاب رویکرد نوآوریمحور، هم فشارهای وارده بر اقتصاد شکنندۀ چین ازطرف منابع و محیط زیست را تعدیل میکند و هم مرزهای آیندۀ جهان را به روی این کشور-قاره میگشاید.