سیاست‏گذاری برنامه‌ایِ چین ذیلِ تحولات بلندمدت آن: تحلیلی بر توسعۀ نوآوری محور در برنامۀ چهاردهم (2025-2021) چین

نویسندگان

1 دکتری جامعه‌شناسی، پژوهشگر توسعه در مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری (نویسندۀ مسئول).

2 دکتری علوم اقتصادی، متخصص حوزۀ اقتصاد توسعه و آموزش.

doi
10.22034/pbr.2024.207292
چکیده

 خصلت ویژۀ حکمرانی چین؛ یعنی اتکا به نظام تک‌حزبی و برنامه‌ریزی مرکزی واجدِ عدم تمرکزِ منطقه‌ای، با وجود شدت و ضعف در آن، در این کشور به یک ویژگی پایدار در برنامه‏‌ریزی توسعه تبدیل شده است که به ‏نحوی پویا با روند بلندمدت حرکت چین تحت قیودِ اقتصاد جهانی مرتبط است. این مقاله به‏ دنبال تببین آن است که چین از ابتدای دهۀ 2020، در بزَنگاه برنامۀ چهاردهم (2025-2021)، و برای غلبه بر چالشِ گذار دشوار از یک اقتصاد صادرات‌محور و کاربر به یک اقتصاد نوآورانه و سرمایه‌بر، بر امر نوآوری هدف‌گذاری کرده تا پیشرانۀ رشد اقتصادی آن از حرکت بازنماند. تغییر پارادایم فوق در برنامۀ چهاردهم چین نمود یافته است. به‏عبارت دیگر، هدف‌گذاری برنامۀ چهاردهم چین بر نوآوری، برآیندی است از گذار این کشور از دورۀ جهش خود (2020-1978)، ورود به دشواره‏‌های بلوغ اقتصادی و ضرورت اتکا به منابع جدید و متفاوتی از رشد که آسیب کمتری بر محیط زیست وارد می‌کند. روش انجام این تحقیق، تحلیل سند برنامۀ چهاردهم توسعۀ چین (2025-2021) از بابت برجسته ‏شدن مقولۀ توسعۀ نوآوری‏ محور در آن، در تقاطع با تحلیل سایر اسناد پشتیبان این برنامه است.  یافته‌‏های ما نشان داده است، یک‏بار دیگر حاکمان چین ملزومات توسعۀ زمانمند را اجابت کرده و گذار به یک اقتصاد نوآورانه و سرمایه‌بر  را که وابستگی بسیار کمتری به صادرات دارد و بیشتر به مصرف داخلی وابسته است و نسبت بسیار پایینی از تولید ناخالص داخلی خود را سرمایه‌گذاری می‌کند، انتخاب کرده‌‏اند. وجه پایدارانۀ انتخاب رویکرد نوآوری‌محور، هم فشارهای وارده بر اقتصاد شکنندۀ چین ازطرف منابع و محیط زیست را تعدیل می‌کند و هم مرزهای آیندۀ جهان را به روی این کشور-‏قاره می‌گشاید.