تأثیر عوامل اجتماعی بر کاربرد تنوعات گونه‌ای از دیدگاه زبان‌شناسی اجتماعی-شناختی

نویسندگان

1 استاد زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی

2 دانشیار زبان‏شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 استاد زبان‏شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

4 دانش‌آموخته دکتری زبان‏شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

doi
10.30473/il.2019.42023.1181
چکیده

رفتار زبانیِ گویندگان تحت‏تأثیر متغیرهای اجتماعیِ سن، جنسیت، تحصیلات و شهر محل سکونت در برابرِ کاربرد تنوعات گونه‏ای (محلی، شیرازی و معیار)، واکنش‏های مساعد و نامساعدی را به‏دنبال دارد که منجر به شکل‏گیری مقوله‏بندی‏های اجتماعی از دیدگاه شناختی می‏شود. این پژوهشِ میدانی به توصیف همبستگی بین لایه‏های اجتماعی و صورت‏های زبانی ازمنظر دیدگاه کاربردبنیان در استان فارس می‏پردازد. داده‏ها ازطریق شیوۀ پیمایشی توسط 490 گویشور از شهرهای شیراز، مرودشت، کازرون، فسا، جهرم و چند شهر اطراف شیراز گردآوری شده است. نتایج به‏دست‏آمده از شهرهای مورد مطالعه نشان می‏دهد که ازلحاظ متغیر سن، گروه سنی 15 تا 30 سال بیش از گروه‏های سنی دیگر و از لحاظ جنسیت، زن‏ها بیشتر از مردها و ازلحاظ میزان تحصیلات، گروه‏های تحصیلی بالاتر کاربرد گونۀ معیار را در حوزه‏های اجتماعی مورد مطالعه (خانواده، آموزش، کار، کوچه و بازار، رسانه و در گفتار افراد تحصیل‏کرده) بر گونه‏های شیرازی و محلی شهرشان ترجیح می‏دهند. آن‏ها این گونه‏های زبانی را برای ابراز وفاداری و هویت بومی در محیط‏های اجتماعی غیررسمی و در کنار خانواده و آشنایان به‏کار می‏برند.