تحلیل چگونگی اثرپذیری نرخ رشد اقتصادی ایران از تحریمهای اقتصادی (رویکرد فازی)
نویسندگان
1 دانش آموختۀ دکتری اقتصاد، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 استاد گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
5 استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.22034/pbr.2023.189414چکیده
نرخ رشد اقتصادی، ازجمله متغیّرهای مهم اقتصادی است که عوامل مختلفی بر روی آن اثرگذارند. طبق مطالعات تجربی، عوامل مرئی و نامرئی متعدد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و ... بر نرخ رشد در ایران مؤثر بودهاند؛ عواملی که همۀ آنها را نمیتوان در یک مدل اقتصادی لحاظ کرد؛ بنابراین، با روشهای مرسوم نیز نمیتوان با قاطعیت و اطمینان، دربارۀ میزان اثر تحریمهای اقتصادی، بر نرخ رشد اقتصادی اظهارنظر نمود. بر پایۀ این استدلال، در این پژوهش؛ برای بررسی چگونگی تأثیر تحریمهای اقتصادی وضعشده علیه ایران، در کنار سایر متغیّرهای اثرگذار بر نرخ رشد اقتصادی در بازه زمانی پس از انقلاب اسلامی (1400-1357)، از رویکرد فازی استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که تحریمهای شدید اقتصادی، با ضریب فازی بالا و قوی، تأثیری منفی و قابلتوجه بر نرخ رشد در ایران داشته است. پس از تحریمهای شدید، کسری بودجه، نقدینگی، نرخ ارز و تحریمهای متوسط، بهترتیب، بیشترین آثار منفی را بر نرخ رشد اقتصادی ایران در این سالها داشتهاند. ضرایب فازی بهدستآمده برای متغیّرهای درآمدهای نفتی، رشد نیروی کار، سرمایۀ فیزیکی، سرمایۀ انسانی، درجۀ باز بودن اقتصاد، نرخ رشد اقتصادی سال قبل و سرمایهگذاری خالص مستقیم خارجی در ایران نیز، حاکی از اثر مثبت این متغیّرها بر نرخ رشد اقتصادی است. همچنین، نتیجۀ برآورد مجدد مدل، با در نظر گرفتن وقفههای اوّل متغیّرهای درآمدهای نفتی و کسری بودجه در نرخ رشد اقتصادی، خروجی مدل نخست را تأیید مینماید. در این حالت نیز، بیشترین اثر منفی را بر نرخ رشد اقتصادی ایران، تحریمهای شدید اقتصادی داشته است.
