فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیدگاه رایج در مدیریت سیلاب حوضه آبریز رودخانه‌ای (RBFM) بر افزایش امنیت سامانه‌های زهکشی در مواجهه با بارندگی‌های شدید تأکید دارد. وقوع سیل‌های اخیر در حوضه‌های آبریز شهری، توجه به رویکردی تاب‌آور که علاوه بر سطح ایمنی، به پیامدهای سیلاب نیز نظر دارد را ضروری می‌سازد. تاب‌آوری را می‌توان توانایی یک سامانه RBFM برای مقاومت در برابر بارش‌های مختلف، کاهش آسیب‌های ناشی از سیل و بازگشت به حالت عادی تعریف کرد. مطالعه حاضر، با هدف بهبود سامانه زهکشی شهر گنبدکاووس، چارچوبی سلسه مراتبی برای انتخاب گزینه‌های مدیریت سیلاب بر اساس شاخص‌های تاب‌آوری اجتماعی پیشنهاد می‌کند. در این مطالعه، با تمرکز بر جنبه‌های اجتماعی، تاب‌آوری به عنوان رفتار سامانه از منظر پاسخ و بازیابی در اثر رخدادهای مختلف بارندگی درنظر گرفته شده است. برای همین منظور، شاخص‌های پاسخ اجتماعی، توانایی بازیابی اجتماعی، نقطه مقاومت و نقطه هشدار برای عملیاتی کردن چارچوب پیشنهادی تعریف شده است. برای لحاظ کردن عدم‌قطعیت پارامترهای آسیب‌پذیری و جلوگیری از ناسازگاری ابعادی، سیستم به صورت فازی سلسله مراتبی توسعه یافت. استفاده از این رویکرد در حوضه آبریز رودخانه گرگانرود برای ارزیابی اثربخشی گزینه‌های مدیریت سیلاب از منظر تاب‌آوری نشان داد با لحاظ کردن شاخص‌های تاب‌آوری اجتماعی، گزینه‌های مؤثرتری نسبت به تصمیم‌گیری‌های سنتی قابل انتخاب است. مقایسه منحنی‌های پاسخ-بازیابی برای گزینه‌های مختلف مدیریتی نشان داد تعریف شاخص‌های مختلف تاب‌آوری به‌منظور تعیین رفتار سامانه RBFM پس از شکست عملکرد اهمیت زیادی دارد. نتایج این مطالعه نشان داد می‌توان از شاخص‌های ارائه ‌شده به‌عنوان معیارهای انتخاب گزینه‌های متنوع مدیریتی بر اساس رفتار سامانه RBFM تحت رخدادهای بارندگی مختلف استفاده کرد.