ریشهیابی آسیبهای نظام برنامهریزی ایران: تکنیک پنج چرا
نویسندگان
1 دکتری علوم اقتصادی، متخصص حوزۀ اقتصاد توسعه و آموزش
2 استادیار، مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری، سازمان برنامه و بودجه کشور، تهران، ایران
doi
10.22034/pbr.2022.348655.1243چکیده
مسئلۀ اساسی در مقالۀ حاضر این است که چرا نظام برنامهریزی ایران، با بیش از هفت دهه تجربۀ برنامهریزی، نتوانسته است موانع شتاب بخشیدن به توسعه را رفع نماید. برای پاسخ به این مهم، در این مقاله، آسیبشناسی نظام برنامهریزی از دو بُعد، مراحل آن [تهیه و تدوین (پیشنیاز، ساختار، فرآیند و محصول)، تصویب، پیش از اجرا، اجرا و نظارت و ارزیابی] و منشأ آن (درون و برونسازمانی) موردِبررسی قرار گرفته و با استفاده از تکنیک پنج چرا، آسیبهای ریشهای استخراج شده است. نتایج حاصل نشاندهندۀ آن است که «نبود درک مشترک برنامهریزان، سیاستگذاران و مجریان از مفاهیم»، «حاکمیت روشهای متمرکز و غیرمشارکتی در برنامهریزی»، «نبود سازوکار حل تعارضات منافع بین نخبگان برنامهای»، «باثبات در نظر گرفتن شرایط و عدمتوجه به سناریوهای احتمالی در آینده»، «آماده نکردن برنامۀ عملیاتی و پیوند آن با برنامۀ مصوب»، «وجود جهتگیریهای بخشی- منطقهای و محلی در تصویب برنامهها»، «تکیه بر منابع دولتی و عدمتوجه به ظرفیتها و منابع داخلی و خارجی»، «عدمتوجه نظام برنامهریزی به نظام اصلاح و تعدیل در سیاستها، اهداف و برنامههای اجرایی بعد از نظارت و ارزیابی» و «ضعف شدید سازوکارهای نظارتی» آسیبهای ریشهای نظام برنامهریزی است.
