فراتحلیل مطالعات هفتاد سال برنامه‌ریزی توسعه، به منظور کاربست در تنظیم نظام‌نامۀ تدوین برنامه هفتم توسعه

نویسندگان

1 استادیار، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، سازمان برنامه و بودجه کشور، تهران، ایران .

2 دکتری علوم اقتصادی، متخصص حوزه اقتصاد توسعه و آموزش

doi
10.22034/pbr.2022.327000.1198
چکیده

مسئله اصلی پژوهش حاضر، ناظر بر یکی از مهم‌­ترین گام­‌های تدوین برنامه توسعه است که از آن تحت عنوان «نظام‌­نامۀ تدوین برنامه توسعه» یاد می‌­شود. این نظام­‌نامه به کلیه فرآیندها و عملیات سازمان‌­یافته­‌ای گفته می‌­شود که دربرگیرنده مراحل تهیه، تدوین و تصویب و ابلاغ برنامه است. لذا با عنایت به اهمیت موضوع، این پژوهش با هدف «تعریف و تبیین عناصر نظام‌­نامه تدوین برنامه هفتم توسعه؛ از رهگذر بررسیِ فراتحلیلی مطالعات هفتاد سال برنامه‌­ریزی توسعه» سعی بر آن دارد تا نظام‌­نامه­‌های برنامه­‌های توسعه پیشین را از منظر ساختاری – محتوایی واکاوی نموده و در خصوص مفاهیم و گزاره‌­های مندرج در آن‌ها به بحث و کنکاش بپردازد. جامعه هدف این پژوهش مجموعه مطالعات هفتاد سال برنامه­‌ریزی توسعه است و استخراج گزاره‌­ها تا حد اشباع نظری ادامه یافته است. پس از استخراج گزاره­‌ها آن‌ها به شیوۀ تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرائی تجزیه و تحلیل شده‌­اند. در واقع داده‌­های پژوهش، به واحدهای معنی تقسیم و سپس با فشرده‌­سازی خلاصه شده­‌اند. در نهایت با شیوۀ استقرائی طبقات فرعی استخراج و مضمون­‌های اصلی از آن‌ها انتزاع شده‌­اند. تحلیل یافته‌­ها نشان می­‌دهد که مضامین استخراج شده را می‌­توان در دسته­‌های اجتماعی - فرهنگی، اقتصادی،  محیطی – آمایشی، نهادی – ساختاری و نظام‌­ریزی دسته­‌بندی نمود که در نظر داشتن آن برای تدوین برنامه هفتم مهم است. هم‌چنین با روی­‌هم‌­گذاری و با استفاده فصل مشترک مضامین استخراج شده جهت‌­گیری­‌های هشت­‌گانه بدست آمد که سمت ­و سوی کلی برنامه هفتم توسعه را نشان­ می‌­دهد. در نهایت ذیل هریک از جهت‌­گیری­‌های استخراج شده، سیاست­‌ها و الزامات آن‌ها متناسب با یافته‌­های پژوهش ارائه شده است.