ارزیابی نقش عناصر معماری بیوفیلیک در توسعۀ گردشگری شهری نمونۀ موردی: شهر تبریز
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.
doi
10.22034/jtd.2025.496219.3001چکیده
معماری بیوفیلیک، بهعنوان یکی از رویکردهای نوین در طراحی محیطهای شهری، نقش کلیدی در توسعۀ پایدار گردشگری و تقویت تعامل انسان با طبیعت ایفا میکند. این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیر سه عنصر اصلی معماری بیوفیلیک، شامل «پوشش گیاهی بومی»، «دسترسی و تعامل با چشماندازهای طبیعی» و «بهینهسازی نور و تهویۀ طبیعی»، در توسعۀ گردشگری شهری تبریز انجامشده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از منظر روششناختی ترکیبی است. در بخش کمّی از پرسشنامه بر اساس طیف لیکرت استفاده شده است. حجم نمونه، با در نظر گرفتن بازدیدکنندگان در بازۀ زمانی دهماهه (هشتاد هزار نفر)، بر پایۀ فرمول کوکران عدد 384 به دست آمده است. در بخش کیفی، دادهها از طریق تحلیل محتوای اسناد و مدارک شامل اطلاعات کتابخانهای و نقشههای مرتبط و همچنین انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با بیست تن از متخصصان در حوزههای شهرسازی، معماری و مدیریت و برنامهریزی شهری گردآوری شده است. دادههای بخش کیفی، با تبیین کدگذاری سهمرحلهای شامل کدگذاری باز و محوری و انتخابی، بهصورت دستی واکاوی شده است. برای تحلیل دادههای پژوهش از نرمافزار اسپیاساس و از تبیین روش آماری آزمون تی استفاده شده است. نتایج نشان میدهد، با ادغام اصول بیوفیلیک در معماری شهری تبریز، این شهر مقصدی جذابتر برای گردشگران خواهد شد. ویژگیهای طبیعی، مانند فضای سبز، آبنماها و نور طبیعی در فضاهای عمومی، تجربهای مثبت برای بازدیدکنندگان ایجاد میکند. همچنین، یافتهها نشان میدهد که طراحی بیوفیلیک در تبریز کیفیت محیطزیست را بهبود میبخشد و با ایجاد فضاهای جذاب و آرامشبخش آثار روانی مثبت بر بازدیدکنندگان میگذارد.
