واکاوی اثرات کووید-19 در حوزه پژوهش مبتنی بر رویکرد آینده‌‏پژوهی

نویسندگان

1 استادیار، گروه سیاست نوآوری و آینده‌‏نگاری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه سیاست نوآوری و آینده‏‌نگاری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد و پژوهشگر گروه سیاست نوآوری و آینده‌‏نگاری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.

4 فوق دکترای آینده‌‏پژوهی و تصمیم‏‌گیری استراتژیک در شرایط عدم قطعیت، پژوهشگر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران.

5 دانش‌‏آموخته دکتری و پژوهشگر گروه سیاست نوآوری و آینده‏‌نگاری، پژوهشکده مطالعات فناوری، تهران، ایران.

doi
10.22034/pbr.2022.331821.1205
چکیده

همه‌‏گیری کووید-19، علاوه بر ایجاد چالش ابتلا و مرگ‌ومیر و تهدید سلامت تعداد زیادی از مردم در سراسر دنیا، همانند گردبادی است که خسارات دیگری نیز به بار آورده و چه‌بسا تأثیرات آن تا سال‌‏ها بعد بر جای بماند. واکاوی این اثرات برای اتخاذ سیاست‌‏های مناسب رویارویی و مدیریت با آن و بحران‏‌های مشابه، حیاتی است. یکی از بخش‌‏های تحت تأثیر کووید-19، علم و فناوری است. در این مقاله، اثرات مستقیم و غیرمستقیم کووید-19 بر پژوهش (به‌‏عنوان زیربنای حوزه علم و فناوری) بررسی و تحلیل‌شده است. روش تحقیق، تحلیل مضمون بوده و پیامدها با استفاده از تکنیک چرخ آینده، بازنمایی شده‏‌اند؛ به‌طوری‌که اثرات کوتاه‌‏مدت و میان‌‏مدت همه‏‌گیری بر پژوهش، در سطوح و لایه‏‌های مختلف بررسی و سپس به‌تناسب آثار شناسایی‌‏شده، چند گزاره سیاستی پیشنهادشده است. از جمله گزاره‏‌های سیاستی ارائه‏‌شده عبارت‌اند از: در نظر گرفتن ضریب کمکی برای امتیازات ترفیع اعضای هیئت‌علمی زن دارای فرزندان خردسال، تدوین سند مواد حیاتی کشور، ایجاد سازوکار مناسب برای دسترسی به منابع علمی کتابخانه‏‌ها و پایان‏‌نامه‌‏های تحصیلات تکمیلی، حمایت از توسعه مهارت‏‌های بین‏‌رشته‏‌ای و فرارشته‌‏ای پژوهش‏‌ها، اصلاح دوره‌‏های دکتری و پسادکتری با هدف افزایش تاب‌‏آوری جوامع در مقابل بحران‏‌های آینده و تنوع‌بخشی به سبد تأمین مالی پژوهش.