فهم و تحلیل نقش راهبردی و کلیدی گردشگری جامعه‌محور در توسعۀ پایدار مقاصد گردشگرپذیر

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی و تندرستی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه عالمه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22034/jtd.2026.532163.3099
چکیده

گردشگری جامعه‌محور یکی از مهم‌ترین انواع گردشگری است که در بسیاری از کشورها جریان دارد. توسعۀ پایدار مقاصد گردشگرپذیر هدفی است که از دیرباز مورد توجه بوده است. این مقوله نیازمند برنامه‌ریزی و تجزیه و تحلیل‌های متفاوتی است. از همین رو، هدف اصلی این پژوهش فهم و تحلیل نقش راهبردی و کلیدی گردشگری جامعه‌محور در توسعۀ پایدار مقاصد گردشگرپذیر است. پژوهش از نوع کاربردی و روش به‌کاررفته در آن روش کیفی نظریۀ داده‌بنیاد است. ابزار اصلی پژوهش مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزۀ مدیریت گردشگری، مدیریت توسعه، علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی و مدیریت دولتی است که با نمونه‌گیری هدفمند شناسایی شدند. شانزده خبره به پرسش‌های مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته پاسخ دادند که اصل توقف در مصاحبه‌ها قاعدۀ اشباع نظری بوده است. مطابق با یافته‌های پژوهش، با استفاده از رهیافت نظامم‌ند اشتراوس و کوربین، ابتدا 231 کد اولیه استخراج شد؛ سپس، با استفاده از رویکرد استقرایی، 116 کد باز و پس از آن 28 کد محوری و 5 کد انتخابی استخراج شد. مطابق با نتایج پژوهش، گردشگری جامعه‌محور به تشکیل زنجیرۀ ارزش گردشگری منجر می‌شود؛ چراکه به‌منزلۀ راهبردی کلیدی در توسعۀ پایدار، با ترکیب ارزش‌های اخلاقی، عدالت اجتماعی، پایداری محیطی و رشد اقتصادی، می‌تواند هویت فرهنگی را تقویت و از فرسایش سنت‌ها جلوگیری کند، از طریق اشتغال پایدار و توزیع عادلانۀ درآمد به کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای کمک کند و با حکمرانی مشارکتی و حفاظت از محیط‌زیست، الگویی پایدار برای مقاصد گردشگرپذیر ارائه دهد.