تحلیل ذینفعان و راهبردهای توسعۀ کارآفرینی اجتماعی با تمرکز بر گردشگری در مناطق محروم
نویسندگان
1 استادیار گروه مدیریت گردشگری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران
doi
10.22034/jtd.2026.541893.3114چکیده
در میان رویکردهای اجتماعمحور برای توسعۀ گردشگری، به کارآفرینی اجتماعی کمتر توجه شده است. این نوع کارآفرینی، با تأکید بر شبکهها و سازمانهای مردمی، به دنبال انتفاع فقرا و توانمندسازی مردم محلی است. ازاینرو، با توجه به اهمیت ذینفعان، این پژوهش بر اساس رویکردی کیفی و سهمرحلهای به شناسایی ذینفعان، تدوین راهبردها و تحلیل ذینفعان ـ راهبردها پرداخته است. تعداد نمونۀ این پژوهش 26 نفر بوده است که تا رسیدن به اشباع داده به روش نمونهگیری هدفمند در پژوهش مشارکت داشتهاند. ۲۳ ذینفع بهعنوان مهمترین ذینفعان شناسایی و در چهار گروه اصلی دستهبندی شدند. برای تحلیل تأثیرگذاری آنها از ماتریس منافع ـ قدرت استفاده شده است. نتایج این تحلیل نشان میدهند که مردم بومی، کسبوکارهای گردشگری، شخصیتهای تأثیرگذار شبکههای اجتماعی به همراه دو سازمان دولتی با مسئولیت مستقیم در توسعۀ مناطق محروم دارای منافع و قدرت فراوانی بوده و در توسعۀ کارآفرینی اجتماعی گردشگری نقش محوری دارند. با جایگاهیابی راهبردی منطقۀ موردپژوهش (شاندرمن) بر مبنای تحلیل محیط داخلی و خارجی، راهبردهای رقابتی برای تحلیل ذینغعان ـ راهبردها استفاده شده است. بیشترین توافق در میان این راهبردها بر ایجاد ساختارهای خودجوش حمایتی در سطح محلی تأکید دارد که حاکی از درهمتنیدگی کارآفرینی اجتماعی گردشگری با ظرفیتهای منطقه است. بنابراین، توسعۀ گردشگری در مناطق محروم باید فراتر از کسب سود مالی و اشتغالزایی صرف باشد و بهعنوان راهبردی توسعهای همزمان به خلق ارزش اجتماعی و اقتصادی توجه داشته باشد. این امر مستلزم تغییر رویکرد از برنامهریزی متمرکز به رویکردی مشارکتی و مردممحور است
