تبیین نقش منظر تاریخی ـ طبیعی در هویت‌‌بخشی به شهر از دیدگاه شهروندان (مطالعۀ موردی باغ تاریخی چشمه بلقیس شهر چرام)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و گردشگری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

doi
10.22034/jtd.2025.463764.2941
چکیده

باغ‌های تاریخی در فضاهای شهری بخشی از هویت مناطق شهری هستند که با اتکا به عناصر و ارزش‌های فرهنگی ـ تاریخی ریشه‌دار در حافظۀ تاریخی ساکنان، از اصلی‌ترین عوامل شکل‌دهی به فضای شهر و منظر آن قلمداد می‌شوند. در این پژوهش، عوامل مؤثر بر هویت‌بخشی به شهر از دیدگاه شهروندان، در باغ تاریخی چشمه بلقیس شهر چرام (واقع در شهرستان چرام از توابع استان کهگیلویه و بویراحمد) شناسایی و تحلیل شده است. پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ ماهیت و روش توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌های پژوهش با ابزار ‌پرسش‌نامۀ‌ محقق‌ساخته گرد‌آوری شده است که روایی آن با شیوۀ صوری و پایایی آن با بهره‌گیری از آزمون آلفای کرونباخ به تأیید رسیده است. جامعۀ آماری پژوهش دربردارندۀ 15218 تن از شهروندان شهر چرام است. حجم نمونه با نرم‌افزار اسمارت پاور برآورد شده است، که با در ‌‌نظر‌‌ گرفتن بیشترین اطمینان، کمترین میزان خطا و توان آزمون حجم نمونه‌ای به تعداد دویست نفر محاسبه شد. تحلیل توصیفی از ویژگی‌های جامعۀ نمونه و شناخت وضعیت شاخص‌های موردبررسی با نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس صورت پذیرفته است. تعیین نقش هریک از شاخص‌های بررسی‌شده در تبیین هویت شهری و شناسایی میزان بارهای عاملی در قالب یک مدل عاملی مرتبۀ دوم نیز با نرم‌افزار ایموس صورت گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که عامل دلبستگی با وزن رگرسیونی 92/0 بیشترین بار عاملی را در تبیین هویت شهری دارد. پس از آن، عوامل خاطره‌انگیزی، تعلق مکانی، تعامل اجتماعی، خوانایی، تشخص و منحصربه‌فرد بودن، مشارکت شهروندان و عامل‌‌های آشنایی و شناخت و تمایز و پویایی به ترتیب با بارهای عاملی 90/0، 78/0، 74/0، 65/0، 64/0 و 60/0 با متغیر سطح بالاتر خود همبستگی داشته‌اند.