فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شپشه برنج، Sitophilus oryzae (L.)، یکی از خطرناک‌ترین آفات دانه­ های غلاتی مانند برنج، گندم، جو و ذرت در ایران و بسیاری از کشورهای جهان است. در پژوهش حاضر، فعالیت­ های حشره ­کشی اسانس­ های زیره سبز و زنیان روی شپشه برنج بررسی شد. بررسی اجزای شیمیایی اسانس ­ها نشان داد که بتا-پینن، کومین­ آلدهید، سایمن و گاما-ترپینن در اسانس زیره سبز و سایمن، تیمول، گاما-ترپینن و آلفا-پینن در اسانس زنیان ترکیبات غالب بودند. مقادیر LC50 24 ساعته اسانس­ های زیره سبز و زنیان به­ ترتیب 89/100 و 48/172 میکرولیتر بر لیتر برآورد شد. تیمار حشرات کامل شپشه برنج با مقادیر LC30 اسانس ­های زیره سبز و زنیان (به ­ترتیب 28/74 و 31/130 میکرولیتر بر لیتر) باعث افزایش معنی ­دار طول دوره رشد و نمو پیش از بلوغ آفت شد. دوره پیش از تخم­گذاری افراد بالغ و کل دوره پیش از تخم­گذاری تحت تاثیر اسانس ­ها افزایش معنی داری نسبت به گروه شاهد داشت. زادآوری و طول عمر حشرات کامل نر و ماده و همچنین فراسنجه­ های جمعیتی آفت شامل نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r)، نرخ خالص تولید مثل (R0)، نرخ ناخالص تولید مثل (GRR) و نرخ متناهی افزایش جمعیت (λ) تحت تاثیر اسانس ­ها کاهش یافت. شاخص­ های تغذیه ­ای آفت هم شامل شاخص مصرف، نرخ مصرف نسبی و نرخ رشد نسبی تحت تاثیر مقادیر LC30 اسانس­ های زیره سبز و زنیان کاهش پیدا کرد. بنابراین، اسانس ­های زیره سبز و زنیان به­ عنوان آفت­ کش ­های طبیعی کارآمد و دوستدار محیط زیست در راستای جایگزینی با ترکیبات شیمیایی خطرناک در مدیریت شپشه برنج برای انجام بررسی‌های تکمیلی پیشنهاد می‌شوند.